IJzerkotmolen

IJzerkotmolen to zabytkowy młyn wodny stojący nad rzeką Zwalm, w miejscowości Sint-Maria-Latem, wchodzącej w skład gminy Zwalm we wschodniej Flandrii. To jeden z charakterystycznych punktów doliny Zwalm, znanej z gęstego skupiska historycznych młynów wodnych.

Skąd wzięła się nazwa i jak długa jest jego historia?

Pierwsze wzmianki pisane o młynie sięgają 1412 roku, co czyni go jednym ze starszych obiektów przemysłowych w regionie. Nazwa nawiązuje do dawnego wykorzystania młyna do obróbki żelaza — "ijzer" w języku niderlandzkim oznacza właśnie żelazo. Na przestrzeni wieków obiekt wielokrotnie zmieniał funkcję: działał jako kuźnia żelaza, młyn miedziany, papiernia, tłocznia oleju, młyn zbożowy, a nawet browar. Taka wielofunkcyjność była typowa dla młynów wodnych w tym okresie — moc wody wykorzystywano do najróżniejszych procesów produkcyjnych w zależności od zapotrzebowania danej epoki.

Jak wygląda konstrukcja młyna?

Pierwotnie w tym miejscu stały dwa osobne budynki młyńskie, usytuowane naprzeciw siebie po obu brzegach rzeki. Dopiero pod koniec XIX wieku połączono je nadbudową, tworząc jedną, spójną strukturę, którą można oglądać do dziś. Młyn napędzany jest kołem wodnym górnościekowym (overshot), czyli takim, w którym woda spływa na koło od góry — to rozwiązanie techniczne pozwalające uzyskać wyższą sprawność niż w prostszych młynach dolnościekowych.

Czy młyn wciąż działa?

Tak, i to jest jego wyjątkowa cecha na tle innych obiektów w dolinie Zwalm — IJzerkotmolen jest jedynym młynem w regionie, który nadal funkcjonuje w sposób zbliżony do historycznego. Kamienie młyńskie uruchamiane są regularnie w niedziele, a prowadzą je Emmanuel Meersschaut i Jochen Delbeke. Mielona jest mąka i kasze z lokalnie uprawianego zboża ekologicznego, mielonego na kamieniu — czyli metodą znacznie łagodniejszą dla wartości odżywczych ziarna niż nowoczesne młyny walcowe.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

IJzerkotmolen łączy w sobie kilka warstw atrakcyjności: to zabytek techniki wodnej sprzed ponad sześciu wieków, żywy przykład rzemiosła młynarskiego wciąż praktykowanego w oryginalnym miejscu, a przy okazji punkt, gdzie można kupić prawdziwą, lokalnie mieloną mąkę. Dla osób zwiedzających Vlaamse Ardennen (Ardeny Flamandzkie) to naturalny przystanek łączący historię przemysłową regionu z aktywnym, wciąż produkującym gospodarstwem młynarskim. Okoliczna dolina rzeki Zwalm sprzyja też pieszym wycieczkom łączącym kilka młynów wodnych w jednej trasie.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się IJzerkotmolen? W miejscowości Sint-Maria-Latem, będącej częścią gminy Zwalm, nad rzeką Zwalm we wschodniej Flandrii.

Czy młyn można zwiedzić w środku? Młyn pracuje i sprzedaje swoje produkty w niedziele, kiedy uruchamiane są kamienie młyńskie.

Jak stary jest ten młyn? Pierwsze pisemne wzmianki o obiekcie pochodzą z 1412 roku.

Do czego dawniej służył młyn, poza mieleniem zboża? Historycznie pełnił funkcję kuźni żelaza, młyna miedzianego, papierni, tłoczni oleju, a nawet browaru, zanim ustabilizował się jako młyn zbożowy.