Grgur Ninski statue in Split

Pomnik Grzegorza z Ninu w Splicie to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w tym chorwackim mieście. Brązowa rzeźba Ivana Meštrovicia stoi tuż przed Złotą Bramą (Zlatna vrata), czyli północnym wejściem do Pałacu Dioklecjana. Razem z cokołem ma około 8,5 metra wysokości, więc trudno ją przeoczyć, wchodząc w mury starego miasta.

Kim był Grzegorz z Ninu?

Grgur Ninski, czyli biskup Grzegorz z Ninu, to postać z wczesnego średniowiecza, dziś uznawana w Chorwacji za bohatera narodowego. Występował w obronie liturgii w języku słowiańskim. W tamtych czasach Kościół dopuszczał w czasie mszy i w sprawach urzędowych wyłącznie łacinę, a on opowiedział się za tym, by wierni słyszeli nabożeństwo w zrozumiałym dla siebie języku. Dlatego Chorwaci wiążą z nim początki swojego języka i piśmiennictwa, a w potocznym przekazie nazywa się go jednym z jego „ojców”.

Kto stworzył pomnik?

Autorem jest Ivan Meštrović, najsłynniejszy chorwacki rzeźbiarz XX wieku. Pomnik zalicza się do jego najbardziej znanych dzieł w przestrzeni publicznej. Postać biskupa jest monumentalna, uniesiona wysoko nad przechodniami, co dobrze pasuje do rangi, jaką nadano mu w narodowej pamięci.

Dlaczego pomnik zmieniał miejsce?

Źródła nie są zgodne co do każdej daty, ale przewijają się wspólne wątki. Rzeźba stanęła pierwotnie we wnętrzu pałacu, na Peristylu. W czasie włoskiej okupacji Splitu w czasie II wojny światowej zdjęto ją i schowano w magazynie. Na widok publiczny wróciła dopiero w połowie lat 50. XX wieku, gdy ustawiono ją w obecnym miejscu przed Złotą Bramą. Historia odlewów także bywa opisywana różnie: według części relacji Meštrović wykonał kilka wersji rzeźby, a jedna z nich znajduje się w Ninie i w Varaždinie, więc warto traktować szczegóły z ostrożnością.

Dlaczego turyści dotykają palca?

Największą atrakcją dla zwiedzających jest lewy duży palec stopy biskupa. Według miejscowego zwyczaju jego potarcie przynosi szczęście, a według części przewodników także gwarantuje powrót do Splitu. Dzięki tysiącom dłoni brąz w tym miejscu lśni wyraźnie jaśniej niż reszta posągu. Zwykle przy pomniku ustawia się kolejka chętnych do zdjęcia.

Jak zwiedzać pomnik?

• Gdzie: przy Złotej Bramie, na północnym skraju Pałacu Dioklecjana, w samym centrum Splitu.
• Wstęp: pomnik stoi w przestrzeni miejskiej i można go oglądać o każdej porze.
• Co dalej: zaraz za bramą zaczyna się labirynt uliczek pałacu, a w pobliżu leżą Peristyl i katedra.
• Kiedy: najspokojniej jest wcześnie rano, gdy wycieczki jeszcze nie dotarły.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi pomnik Grgura Ninskiego w Splicie? Tuż przed Złotą Bramą, północnym wejściem do Pałacu Dioklecjana.

Kto jest autorem pomnika? Ivan Meštrović, chorwacki rzeźbiarz.

Jak wysoki jest pomnik? Około 8,5 metra razem z cokołem.

Po co dotyka się palca u stopy? Zgodnie z lokalnym zwyczajem ma to przynieść szczęście i zapewnić powrót do miasta.

Czy wstęp jest płatny? Nie, pomnik stoi w otwartej przestrzeni miejskiej.

Pomnik to dobry przystanek na początek spaceru po Splicie: łączy sztukę, historię języka i miejską tradycję, a przy okazji to świetne miejsce na pamiątkowe zdjęcie.