Pomorac Memorial Lighthouse

Pomorac Memorial Lighthouse to niezwykły pomnik-latarnia w Splicie, wznoszący się na skalnym cyplu zwanym Katalinić brig, tuż nad wodami Adriatyku. W chorwackim to "Svjetionik Pomorac", czyli dosłownie "Latarnia Marynarza" — nazwa, która od razu zdradza jego charakter: to nie jest zwykła latarnia morska nawigująca statki, lecz monument poświęcony pamięci partyzanckich marynarzy i cywilnych ofiar drugiej wojny światowej z okolic Splitu.

Co to właściwie za miejsce?

Konstrukcję zaprojektował architekt Ivan Carić przy współpracy Budimira Prvana, Branka Franičevicia i Paška Kuzmanicia, a rzeźbiarską część stworzył lokalny artysta ze Splitu, Andrija Krstulović. Powstała w 1958 roku jako wysoka, smukła wieża z żelbetu — jej wąskie boki wykończono kamiennymi blokami, a dwie szersze płaszczyzny pokryto perforowanymi arkuszami miedzi z tysiącami okrągłych szklanych elementów osadzonych w siatce otworów. Po zmroku, gdy wieża jest podświetlona od wewnątrz, te szklane "oczka" świecą niczym gwiazdy rozsiane po całej powierzchni — to właśnie ten efekt sprawia, że miejsce robi wrażenie nawet na osobach niezainteresowanych historią wojenną.

Jak dotrzeć na miejsce?

Latarnia stoi na niewielkim przylądku po zachodniej stronie Splitu, z widokiem otwierającym się na morze. To popularny cel spaceru dla mieszkańców miasta — okolica pełni funkcję parku i punktu widokowego, więc najlepiej dotrzeć tu pieszo lub rowerem, łącząc wizytę ze spacerem nadmorską promenadą. Dojazd samochodem jest możliwy, ale w sezonie letnim okoliczne uliczki bywają zatłoczone, dlatego warto zaplanować wizytę wcześnie rano lub późnym popołudniem.

Kiedy warto przyjechać?

Latarnia prezentuje się inaczej w zależności od pory dnia. Za dnia to przede wszystkim punkt widokowy na Adriatyk i okazja do zrobienia zdjęć nietypowej architektury — smukła, ostra sylwetka wieży wyraźnie odróżnia się od typowej zabudowy nadmorskiej. Po zmroku, gdy zapala się podświetlenie, monument zmienia charakter całkowicie: staje się świetlistym punktem widocznym z dużej odległości. Odwiedzający, którzy chcą zobaczyć oba oblicza miejsca, powinni zaplanować wizytę tak, by zostać do zachodu słońca.

Jaka jest historia tego miejsca?

Pomnik odsłonięto 10 września 1958 roku podczas wielkiej publicznej uroczystości, w której wzięło udział ponad 10 tysięcy mieszkańców Splitu. Dzień wcześniej, 9 września, w symbolicznym grobie pochowano szczątki "Nieznanego Marynarza" oraz porucznika marynarki Pere Turčicia. Odsłonięciu towarzyszyło pierwsze zapalenie światła latarni oraz pokaz fajerwerków — wydarzenie, które na długo zapisało się w pamięci mieszkańców miasta. W czasach Jugosławii miejsce to było jednym z najchętniej odwiedzanych pomników w całym Splicie, pełniąc funkcję nie tylko miejsca pamięci, ale też popularnego terenu rekreacyjnego — mieszkańcy przychodzili tu na spacery, odpoczynek i podziwianie zachodów słońca nad morzem.

Dziś Pomorac Memorial Lighthouse łączy w sobie trzy warstwy: jest dziełem architektury modernistycznej, pomnikiem historycznym i po prostu ładnym punktem widokowym nad Adriatykiem. Dla turystów zwiedzających Split — miasto kojarzone głównie z Pałacem Dioklecjana i starówką wpisaną na listę UNESCO — to ciekawe uzupełnienie programu zwiedzania, pokazujące inne, mniej znane oblicze miasta.

Najczęstsze pytania

Czy Pomorac Memorial Lighthouse to czynna latarnia morska? Nie w typowym sensie nawigacyjnym — to przede wszystkim pomnik memorialny w kształcie latarni, choć posiada instalację świetlną, która rozświetla wieżę po zmroku.

Ile kosztuje wstęp? Miejsce jest ogólnodostępne i można je zwiedzać bezpłatnie, podobnie jak większość pomników i punktów widokowych w Splicie.

Czy warto przyjść wieczorem? Tak — podświetlona wieża ze szklanymi wstawkami prezentuje się zupełnie inaczej niż za dnia i jest jedną z ciekawszych atrakcji Splitu po zmroku.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie? Sam obiekt można obejrzeć w 15–20 minut, ale warto doliczyć czas na spacer po okolicznym przylądku i podziwianie widoków na morze.