Zapisz to miejsce i odkrywaj atrakcje w pobliżu z NextOnTrip
W aplikacji dodasz je do ulubionych, zobaczysz na mapie, co jeszcze warto odwiedzić w okolicy, i zdobędziesz odznakę za wizytę.
Aplikacja jest dostępna na iPhone'a i Androida.
O tym miejscu
Zamek Krzyżacki w Gdańsku to budowla, której dziś nie obejrzysz w całości, a mimo to warto znać jej historię. Ceglana warownia zakonu krzyżackiego górowała nad miastem od XIV wieku do 1454 roku, kiedy mieszczanie ją zdobyli i rozebrali. Z dawnego założenia przetrwały tylko fragmenty, ale ślady po nim wciąż da się odnaleźć nad Motławą.
Co to był za zamek i gdzie stał?
Krzyżacy opanowali gdański gród książąt pomorskich w 1308 roku. Murowany zamek wznieśli głównie w latach około 1335–1360, za czasów wielkiego mistrza Dietricha von Altenburga. Był siedzibą komtura gdańskiego, jednego z ważnych urzędników zakonu w Prusach.
Warownia leżała na północny wschód od Głównego Miasta i na południowy wschód od Starego Miasta, nad Motławą, w rejonie dzisiejszych ulic Grodzkiej, Czopowej, Rycerskiej, Karpiej, Wartkiej i Sukienniczej. Po przesunięciu się koryta Wisły w 1371 roku wykopano dodatkową, wschodnią fosę.
Jak wyglądał zamek?
Sercem założenia był dom główny: czteroskrzydłowa budowla na planie zbliżonym do kwadratu o boku około 52–53 metrów, z trzema wieżami narożnymi i wysoką wieżą główną. Wokół rozciągały się przedzamcza z zabudowaniami gospodarczymi i administracyjnymi. Działały tam rymarnia, ciesielnia, piekarnia, spichlerz, kuźnia, wielka stajnia i infirmeria, a w obrębie przedzamcza znajdował się także cmentarz.
Nie zachował się żaden wiarygodny plan ani jednoznaczny widok zamku z czasów, gdy stał. Jego wygląd badacze odtwarzają na podstawie wykopalisk, późniejszych planów miasta i źródeł pisanych.
Pożar i wojny
W 1394 roku zamek poważnie ucierpiał w pożarze, po którym go odbudowano. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku Główne Miasto uznało władzę Władysława Jagiełły, ale zamek pozostał w rękach Krzyżaków. Rok później w jego murach doszło do mordu na dwóch burmistrzach Gdańska, wcześniej podstępnie zwabionych do warowni.
Dlaczego zamek rozebrano w 1454 roku?
W lutym 1454 roku, na początku powstania przeciw zakonowi, gdańszczanie przejęli zamek i niemal od razu przystąpili do rozbiórki domu głównego i dużej części przedzamczy. Chodziło o to, by żaden przyszły władca nie mógł z tej twierdzy kontrolować miasta. Król Kazimierz Jagiellończyk zaakceptował zniszczenie warowni i zobowiązał się, że nie zbuduje własnego zamku w promieniu pięciu mil od dawnej siedziby komtura.
Rozbiórka ciągnęła się latami. W 1493 roku drewniane więźby dachowe wielkiej stajni z przedzamcza wykorzystano przy budowie prezbiterium franciszkańskiego kościoła Świętej Trójcy. Fosę w znacznej części zasypano w latach 1623–1625, a w 1648 roku teren podzielono na działki, które w kolejnych dekadach zabudowano kamienicami.
Co zostało do dziś?
Zamku jako całości nie ma, a obszar dawnej warowni nosi tradycyjną nazwę Zamczysko. Zachowały się:
- odcinek muru przedzamcza z krenelażem w rejonie ulicy Wartkiej; zachowany tam mur od strony fosy wpisano w 2018 roku do rejestru zabytków,
- relikty czworobocznej wieży wbudowane w budynek przy ulicy Grodzkiej 9,
- Baszta Łabędź, która wyrosła z dawnej Baszty Rybackiej przy zamku, choć jej obecny kształt to efekt przebudowy po rozbiórce warowni.
Najczęstsze pytania
Czy można zwiedzać Zamek Krzyżacki w Gdańsku? Zamek nie istnieje jako całość. Można jednak obejrzeć z zewnątrz zachowany fragment muru przy ulicy Wartkiej i Basztę Łabędź nad Motławą.
Kiedy zbudowano zamek? Murowaną warownię wzniesiono głównie w latach około 1335–1360.
Dlaczego gdańszczanie zburzyli zamek? Po przejęciu go w 1454 roku chcieli uniemożliwić, by jakikolwiek przyszły władca kontrolował z niego miasto.
Gdzie stał zamek? Nad Motławą, między Starym a Głównym Miastem, w rejonie ulic Wartkiej, Grodzkiej i Sukienniczej.
W pobliżu
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.