Church of Saint Pancratius

Kościół św. Pankracego w Nuslach to jeden z najstarszych śladów osadnictwa na prawym brzegu Wełtawy w Pradze — świątynia, która stała tu, zanim jeszcze powstała sama dzielnica Nusle, i która swoim patronem nazwała całe wzgórze i dzielnicę Pankrác po drugiej stronie doliny. Dziś to niewielki, filialny kościółek, ale jego historia sięga wczesnego średniowiecza.

Jak stara jest ta świątynia?

W miejscu dzisiejszego kościoła w XI wieku stał romański rotunda — okrągła kaplica cmentarna należąca do zanikłej dziś wsi o nazwie Krušina. Pierwsza pisemna wzmianka o tutejszej parafii pochodzi z 1205 roku, kiedy kościół należał do klasztoru na Ostrowie. Kolejne dokumenty — z 1376 i 1428 roku — nazywają go już wprost kościołem parafialnym św. Pankracego we wsi Krušina "za Vyšehradem". Na fundamentach romańskiej rotundy wzniesiono później budowlę gotycką, której relikty archeolodzy odnaleźli dopiero podczas późniejszych prac budowlanych.

Co przetrwał kościół w ciągu wieków?

Świątynia nie miała łatwego życia. W listopadzie 1420 roku, w trakcie wojen husyckich, ucierpiała podczas walk o pobliski Vyšehrad. Znacznie gorzej wyszła z wojny trzydziestoletniej — w 1648 roku, podczas szwedzkiego oblężenia Pragi, kościół trafiły kule armatnie, z których część tkwi w murach do dziś. Zniszczenia były na tyle poważne, że odbudowę przeprowadzili dopiero w 1650 roku jezuici, w których opiece znajdowała się wówczas parafia.

Skąd wzięła się obecna, barokowa forma kościoła?

To, co dziś widać z zewnątrz — prosta bryła z prezbiterium i data 1700 wyryta na zachodnim szczycie — to efekt przebudowy z drugiej połowy XVII wieku, przeprowadzonej na fundamentach zniszczonego kościoła gotyckiego. Obok świątyni stoi osobna, murowana dzwonnica w stylu barokowym, typowa dla praskich kościołów tego okresu. Po zniesieniu zakonu jezuitów w 1773 roku kościół stracił funkcję sakralną i przez kilka dziesięcioleci, aż do 1818 roku, służył jako magazyn prochu strzelniczego. Dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku, gdy okolica zaczęła się intensywniej zabudowywać, świątynię ponownie poświęcono.

Jaki jest związek kościoła z nazwą dzielnicy Pankrác?

To jeden z ciekawszych faktów topograficznych Pragi: wzgórze i cała dzisiejsza dzielnica Pankrác — z osiedlami mieszkaniowymi, zajezdnią tramwajową, więzieniem i stacją metra tej samej nazwy — wzięły nazwę od patrona tego właśnie kościoła, rzymskiego męczennika św. Pankracego. Sam kościół stoi po nuselskiej stronie doliny, ale to jego wezwanie nazwało teren po drugiej stronie, na kopcu na południe od Nuselskiego Údolí.

Jaką funkcję pełni kościół dzisiaj?

Obecnie jest to kościół filialny należący do parafii rzymskokatolickiej przy kościele św. Wacława w Nuslach. Nie pełni funkcji głównej świątyni parafialnej, ale odbywają się w nim regularne nabożeństwa, a sama budowla — wraz z barokową dzwonnicą — pozostaje chronionym zabytkiem, świadkiem najstarszej, przedlokacyjnej historii tej części Pragi.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma kościół św. Pankracego w Nuslach? Najstarsze ślady na tym miejscu — romańska rotunda — pochodzą z XI wieku, a pierwsza pisemna wzmianka o parafii jest z 1205 roku, więc historia sięga niemal tysiąca lat.

Dlaczego kościół ma formę barokową, skoro jest tak stary? Bo obecna bryła to odbudowa z drugiej połowy XVII wieku (data 1700 na zachodnim szczycie), przeprowadzona po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej, na fundamentach wcześniejszego kościoła gotyckiego i jeszcze starszej romańskiej rotundy.

Czy prawda, że kościół był kiedyś magazynem prochu? Tak — po zniesieniu zakonu jezuitów w 1773 roku kościół zdeprecjonowano i do 1818 roku służył jako skład prochu strzelniczego, zanim go ponownie poświęcono.

Jaki jest związek kościoła z dzielnicą Pankrác? Cała dzielnica, wzgórze, zajezdnia tramwajowa, więzienie i stacja metra Pankrác wzięły nazwę od patrona tego kościoła, św. Pankracego, rzymskiego męczennika.

Czy kościół można zwiedzać? To czynny kościół filialny parafii św. Wacława w Nuslach, z regularnymi nabożeństwami; nie jest to stała, codzienna atrakcja turystyczna, ale zabytek dostępny przy okazji nabożeństw i wydarzeń parafialnych.