Kościół św. Marcina (Lipany, Praga)

Kościół św. Marcina w Lipanech to niewielka pseudoromańska świątynia stojąca na wschodnim skraju Pragi, w dzielnicy Lipany wchodzącej w skład obszaru miejskiego Praha-Kolovraty (część Pragi 10 od 24 listopada 1990 roku). To miejsce z wielowiekową historią kościelną, choć obecny budynek jest znacznie młodszy niż pierwotna świątynia, która stała w tym miejscu.

Jaka jest historia kościoła w Lipanech?

Pierwszy kościół w Lipanech istniał już przed rokiem 1352 i był zorientowany na osi wschód-zachód, zgodnie ze średniowieczną tradycją budowy świątyń. Budowla nie przetrwała jednak spokojnie kolejnych stuleci — poważnie ucierpiała podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648), kiedy to szwedzcy żołnierze splądrowali kościół i zabrali z niego trzy dzwony. Po wojnie świątynię jedynie prowizorycznie naprawiono, a od 1787 roku podporządkowano ją parafii w Říčanach.

Kościół miał drewnianą wieżę dzwonną, jednak w 1863 roku stary budynek musiał zostać rozebrany. Zachowała się z niego tylko murowana wieża z 1796 roku — jedyny fragment starszej zabudowy, który przetrwał do dziś. W miejscu rozebranej świątyni powstał nowy, mniejszy kościół w stylu pseudoromańskim, ponownie poświęcony świętemu Marcinowi, tak jak jego poprzednik.

Jak wygląda obecny budynek?

Obecna świątynia to skromna, jednonawowa budowla z półokrągłą apsydą i wieżą, utrzymana w duchu architektury romańskiej odrodzonej w XIX wieku (tzw. neoromanizm). Nawę główną przekrywa sklepienie krzyżowe, a wnętrze doświetla okrągłe okno umieszczone w fasadzie — charakterystyczny detal, który nawiązuje do rozetowych okien starszych kościołów romańskich, choć w znacznie uproszczonej formie.

Prostota bryły i niewielkie rozmiary sprawiają, że kościół wyraźnie odróżnia się od monumentalnych świątyń praskiego centrum — to typowy przykład wiejskiego kościoła parafialnego, jakich wiele powstawało na obrzeżach Pragi w drugiej połowie XIX wieku, choć jego korzenie sięgają średniowiecza.

Czy kościół ma status zabytku?

Tak. Kościół św. Marcina wraz z przylegającym do niego cmentarzem figuruje w rejestrze zabytków kulturowych Republiki Czeskiej. Ochrona obejmuje zarówno sam budynek, jak i historyczny cmentarz parafialny, który od wieków towarzyszy świątyni w Lipanech.

Czy w kościele odbywają się nabożeństwa?

Tak, kościół pozostaje czynnym miejscem kultu. Msze i nabożeństwa odbywają się regularnie, w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca — to typowy rytm dla mniejszych parafialnych kościołów filialnych w okolicach Pragi, które nie mają własnego stałego duszpasterza na miejscu.

Dlaczego warto odwiedzić Lipany?

Kościół św. Marcina to dobry przykład na to, jak wygląda „mała" sakralna architektura na obrzeżach dużej metropolii — miejsce, które przetrwało wojny, rozbiórki i zmiany administracyjne, zachowując przy tym ciągłość funkcji religijnej sięgającą średniowiecza. Dla osób zainteresowanych historią lokalną i architekturą wiejskich kościołów praskiej aglomeracji to ciekawy, kameralny przystanek z dala od turystycznego zgiełku centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół? W dzielnicy Lipany, na wschodnim skraju Pragi, w ramach obszaru miejskiego Praha-Kolovraty (Praga 10).

Komu poświęcony jest kościół? Świętemu Marcinowi — podobnie jak jego historyczny poprzednik stojący w tym samym miejscu.

Czy zachował się oryginalny średniowieczny budynek? Nie w całości. Pierwotny kościół z czasów przed 1352 rokiem został rozebrany w 1863 roku — zachowała się jedynie wieża z 1796 roku, do której dobudowano nową, pseudoromańską świątynię.

Czy przy kościele jest cmentarz? Tak, historyczny cmentarz przylegający do kościoła również objęty jest ochroną zabytkową.

Kiedy odbywają się nabożeństwa? W każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca.