Church of Our Lady of the Island in Solin

Kościół Matki Bożej od Wyspy (Gospa od Otoka) stoi na niewielkiej rzecznej wysepce w delcie rzeki Jadro w Solinie w Chorwacji, w samym środku starożytnej Salony. To jedno z najbardziej znanych sanktuariów maryjnych w okolicach Splitu i spokojny przystanek dla każdego, kto zwiedza pobliskie rzymskie ruiny.

Gdzie znajduje się kościół Matki Bożej od Wyspy?

Świątynia leży na wysepce utworzonej przez rzekę Jadro, dawną rzekę Salony. Znajduje się w miejscowości Solin, kawałek w głąb lądu od Splitu, w punkcie o współrzędnych około 43,535 N, 16,491 E. Wysepka należy do szerszego krajobrazu archeologicznego Salony, niegdysiejszej stolicy rzymskiej prowincji Dalmacja, dlatego wizytę łatwo połączyć z poznawaniem zarówno dziedzictwa religijnego, jak i antycznej historii.

Jaka jest historia kościoła?

Obecny budynek pochodzi z 1880 roku. Wzniesiono go po pożarze z 1875 roku, który zniszczył starszy kościół stojący na wysepce. Samo miejsce jest jednak znacznie starsze. Chorwackie źródła mówią o sanktuarium Matki Bożej założonym tu w X wieku przez królową Jelenę (Helenę), żonę chorwackiego władcy. Tysiąclecie tej fundacji obchodzono w latach 1975-76 jako Chorwacki Rok Maryjny, otwarty na wysepce we wrześniu 1975 roku.

Pod ziemią na północ od obecnego kościoła leżą pozostałości starszej bazyliki pod wezwaniem św. Szczepana, zbudowanej na rzymskich fundamentach. Wysepka była więc miejscem świętym i pochówku na długo przed powstaniem współczesnej świątyni.

Dlaczego z tym miejscem wiąże się królowa Helena?

Wykopaliska rozpoczęły się w 1898 roku, gdy prace przy nowej dzwonnicy odsłoniły starsze mury. Frane Bulić, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Splicie, znalazł w przedsionku kościoła fragmenty inskrypcji z napisem „HEL". Powiązał je z sarkofagiem łączonym z królową Heleną, co wpisało wysepkę w dzieje średniowiecznych chorwackich władców.

Co łączy kościół ze wzgórzem Gradina?

Na pobliskim wzgórzu Gradina znajdują się ruiny kościoła z VI wieku, przypisywanego epoce Justyniana, który mógł być także poświęcony Maryi. Lokalne źródło turystyczne sugeruje, że gdy budowla uległa zniszczeniu lub została ufortyfikowana, kult maryjny przeniósł się na wysepkę. To hipoteza oparta na tradycji, a nie ustalony fakt. To samo źródło nazywa sanktuarium najstarszym kościołem w Chorwacji, ale jest to interpretacja, nie udowodniona teza.

Miejsce pielgrzymek i jarmarków

Od wieków sanktuarium przyciąga pielgrzymów. Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny tradycyjnie towarzyszyły jarmarki, na które zjeżdżali kupcy i goście z szerokiej okolicy. W 1998 roku papież Jan Paweł II odprawił w pobliżu mszę, na której zebrały się tysiące wiernych z całego kraju.

Wskazówki dla zwiedzających

• Połącz wizytę ze zwiedzaniem parku archeologicznego Salona z amfiteatrem, termami i wczesnochrześcijańskimi bazylikami.
• Godziny otwarcia sprawdź na miejscu, bo kościół pełni przede wszystkim funkcję kultową, a terminy zmieniają się wokół nabożeństw i uroczystości.
• Na początku września, w okolicy święta Narodzenia Maryi, odbywają się tradycyjnie największe zgromadzenia.
• Ubierz się skromnie i zachowaj ciszę we wnętrzu, to czynne sanktuarium.
• Do Solinu łatwo dojechać ze Splitu lokalnym autobusem lub samochodem, a na wysepkę dojdziesz spokojnym spacerem z centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano obecny kościół? W 1880 roku, po pożarze z 1875 roku, który zniszczył poprzedni budynek.

Kto założył pierwsze sanktuarium? Chorwackie źródła przypisują sanktuarium maryjne na wysepce królowej Jelenie w X wieku.

Czy to najstarszy kościół w Chorwacji? Tak twierdzi lokalne źródło turystyczne, ale to interpretacja, a nie potwierdzony fakt.

Co leży pod terenem kościoła? Pozostałości wcześniejszej bazyliki św. Szczepana na rzymskich fundamentach.

Kto prowadził wykopaliska? Prace archeologiczne rozpoczęły się w 1898 roku pod kierunkiem Frane Bulicia z Muzeum Archeologicznego w Splicie.

Czy to część Salony? Tak, wysepka leży na terenie starożytnego miasta i dobrze wpisuje się w zwiedzanie Salony.