Cemetery in Brandýs nad Labem

Cmentarz w Brandýsie nad Labem to niewielka, ale bogata w historię nekropolia w północnej części miasta Brandýs nad Labem-Stará Boleslav, jednego z ważniejszych miast środkowych Czech nad Łabą. To główny, miejski cmentarz Brandýsa (nie mylić z osobnym cmentarzem żydowskim w tym samym mieście) i jedno z niewielu miejsc w regionie, gdzie architektura sakralna z dwóch różnych epok stoi obok siebie na jednym, niewielkim terenie.

Kiedy powstał cmentarz i dlaczego?

Cmentarz założono w 1680 roku, w bezpośrednim następstwie wielkiej epidemii moru, która w tym roku dotknęła miasto. Wcześniejsze miejsce pochówków, przy kościele św. Wawrzyńca na Niższym Hrádku, nie miało już wystarczającej powierzchni, by przyjąć liczbę ofiar epidemii, więc władze miejskie zdecydowały o wytyczeniu nowego, większego terenu grzebalnego poza obrębem starej zabudowy. W kolejnych dekadach cmentarz był sukcesywnie rozszerzany — najpierw w 1832, a potem w 1873 roku, w miarę jak rosła liczba mieszkańców miasta.

Co jest najstarszym elementem cmentarza?

Najstarszą zachowaną budowlą jest barokowa kaplica niszowa z freskiem autorstwa C. J. Redmanna, datowanym na 1702 rok. To wokół niej skupiają się najstarsze zachowane nagrobki — w większości należące do oficerów armii cesarsko-królewskiej, co świadczy o silnych związkach Brandýsa z wojskiem habsburskim w XVIII i XIX wieku.

Jaką rolę odgrywa kaplica św. Rozalii?

W 1880 roku, na północ od barokowej kaplicy niszowej, wzniesiono nową, neoromańską kaplicę św. Rozalii. Zaprojektował ją Karel Lábler, cesarski budowniczy, który — co ciekawe — później sam sprawował funkcję burmistrza miasta i został pochowany na cmentarzu, który wcześniej pomógł ukształtować. Budowa kaplicy przesunęła faktyczne centrum cmentarza z pierwotnej, barokowej części na północ, w stronę nowej budowli. Wokół kaplicy św. Rozalii, na przełomie XIX i XX wieku, zaczęły powstawać okazałe grobowce mieszczan i kupców — ślad rosnącej wówczas zamożności Brandýsa jako miasta targowego nad Łabą. Dziś kaplica św. Rozalii służy jako dom pogrzebowy.

Kto jest pochowany na cmentarzu?

Wśród pochowanych są trzej burmistrzowie miasta: wspomniany już Karel Lábler, a także Karel Fetter i Václav Kohout. Osobne miejsce zajmuje grób Františka Melichara (1842–1907), konstruktora i producenta maszyn rolniczych, którego brandýska fabryka należała do ważniejszych zakładów przemysłowych regionu na przełomie XIX i XX wieku. Nagrobek Melichara zdobi grupa figuralna z bronzu, dzieło Ladislava Šaluna, jednego z najbardziej cenionych czeskich rzeźbiarzy epoki, autora między innymi pomnika Jana Husa na Rynku Staromiejskim w Pradze. Na cmentarzu spoczywa również pisarz Eduard Petiška (1924–1987).

Czy cmentarz jest chroniony i można go odwiedzić?

Cmentarz jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej od 1958 roku. Leży na północ od centrum miasta, między ulicami U hřbitova i Martinovská, i jest dostępny dla odwiedzających w regularnych godzinach otwarcia (we wrześniu od 7:00 do 20:00).

Najczęstsze pytania

Czy to ten sam cmentarz co żydowski cmentarz w Brandýsie nad Labem? Nie — to osobny, miejski cmentarz. Brandýs nad Labem ma również odrębny, znacznie starszy cmentarz żydowski, założony w 1568 roku, w innej części miasta.

Kiedy powstał cmentarz? W 1680 roku, po wielkiej epidemii moru, gdy dotychczasowe miejsce pochówków przy kościele św. Wawrzyńca przestało wystarczać.

Co warto zobaczyć na miejscu? Barokową kaplicę niszową z freskiem z 1702 roku oraz neoromańską kaplicę św. Rozalii z 1880 roku, a także grób Františka Melichara z rzeźbą Ladislava Šaluna.

Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak, od 1958 roku jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej.