Former synagogue (Brandýs nad Labem)

Dawna synagoga w Brandýsie nad Labem-Staré Boleslavi stoi przy cichej uliczce Na Potoce, tuż przy historycznym centrum miasta, i należy do najlepiej zachowanych zabytków żydowskich w środkowych Czechach. Wzniesiona jako część zespołu z sąsiadującym domem rabina, przez dziesięciolecia nie pełniła funkcji religijnej, zanim w 2014 roku otworzyła się ponownie dla zwiedzających.

Jak stara jest tutejsza gmina żydowska?

Życie żydowskie w Brandýsie sięga początków XVI wieku, a pierwsza synagoga w mieście powstała już w 1515 roku. Ta budowla spłonęła w jednym z licznych pożarów, które nękały miasto. Jej następczyni, wzniesiona w 1657 roku, przetrwała około 130 lat, po czym również padła ofiarą ognia. Budynek, który można oglądać dzisiaj, pochodzi dopiero z lat 1828-1829 i został zbudowany w stylu klasycystycznym jako wspólny kompleks z rezydencją rabina. Brandýs zajmuje szczególne miejsce w historii czeskich Żydów jako jedna z pierwszych gmin w kraju, która wprowadziła reformy liturgiczne.

Jak wygląda wnętrze?

W środku znajduje się przestronna sala modlitewna, otoczona z trzech stron dwupiętrową galerią dla kobiet - układ typowy dla środkowoeuropejskiej architektury synagogalnej tamtej epoki. Cały zespół budynków mieścił też trzy mieszkania oraz salę szkolną, co pokazuje, że synagoga była czymś więcej niż miejscem modlitwy - stanowiła prawdziwe centrum życia społeczności żydowskiej Brandýsu. Dziś w tej przestrzeni można zobaczyć stałą wystawę „Podstawy judaizmu", która przybliża zwiedzającym kluczowe źródła literackie judaizmu rabinicznego z okresu średniowiecza i wczesnej nowożytności.

Co stało się z synagogą po wojnie?

Budynek służył celom religijnym aż do ustanowienia Protektoratu Czech i Moraw w 1939 roku, kiedy życie żydowskiej społeczności Brandýsu zostało brutalnie przerwane. Po drugiej wojnie światowej synagoga straciła pierwotną funkcję i przez dziesięciolecia pełniła rolę magazynu farmaceutycznego. Własność wróciła do Gminy Żydowskiej w Pradze dopiero w 1995 roku, po czym budynek przez pewien czas służył jako depozyt Muzeum Żydowskiego w Pradze. Po częściowej rekonstrukcji synagogę uroczyście otwarto 10 lipca 2014 roku, a już dzień później odbyło się w niej pierwsze nabożeństwo od czasów Holokaustu. Dla szerokiej publiczności obiekt otworzył się w czerwcu 2014 roku.

Jak tam dojechać i kiedy warto przyjechać?

Synagoga leży w spokojnym zakątku Brandýsu nad Labem, w łatwej odległości spacerowej od rynku i zamku, więc wizytę warto połączyć ze spacerem po historycznym centrum. Miasto znajduje się niespełna 25 km od Pragi, co czyni je wygodnym celem jednodniowej wycieczki, którą łatwo połączyć ze zwiedzaniem sąsiedniej Starej Boleslavi z jej bazyliką. Ponieważ godziny otwarcia bywają ograniczone lub wymagają wcześniejszego uzgodnienia, warto przed wyjazdem sprawdzić aktualny harmonogram zwiedzania.

Najczęstsze pytania

Czy obecny budynek to oryginalna synagoga z XVI wieku? Nie - stojąca dziś budowla pochodzi z lat 1828-1829. Wcześniejsze synagogi z 1515 i 1657 roku zostały zniszczone przez pożary, które wielokrotnie nawiedzały miasto.

Czy można wejść do synagogi? Tak, budynek jest otwarty dla zwiedzających od 2014 roku i mieści stałą wystawę o podstawach judaizmu.

Jak daleko synagoga znajduje się od centrum Brandýsu? Stoi przy uliczce Na Potoce, bezpośrednio przy historycznym centrum miasta.

Czy w Brandýsie są inne ślady historii żydowskiej? Tak, w mieście znajduje się także cmentarz żydowski, świadczący o wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w tej okolicy.