Cementiri del Masnou

Cmentarz w El Masnou (Cementiri del Masnou) to znacznie więcej niż zwykła nekropolia — to jeden z najważniejszych zespołów sztuki modernistycznej w regionie Maresme, nazywany często muzeum sztuki funeralnej pod gołym niebem. Znajduje się na obrzeżach miasteczka El Masnou, niedaleko wybrzeża na północ od Barcelony, i przyciąga nie tylko osoby odwiedzające groby bliskich, ale też miłośników architektury i historii sztuki katalońskiej.

Skąd wziął się ten cmentarz?

Pierwsze miejsce pochówku w El Masnou istniało już od 1783 roku i znajdowało się tuż przy kościele parafialnym Sant Pere, zgodnie z ówczesnym zwyczajem grzebania zmarłych w obrębie terenu kościelnego. Wraz z rozwojem miasteczka teren ten okazał się zbyt mały, a władze sanitarne uznały, że pochówki powinny odbywać się poza centrum osady. W 1865 roku lokalna rada zdrowia podjęła decyzję o przeniesieniu cmentarza na peryferie.

Nowy cmentarz zaprojektował architekt Miquel Garriga i Roca, a prace budowlane rozpoczęto w 1867 roku. Realizacja rozciągnęła się na kilkadziesiąt lat — jeszcze na przełomie XIX i XX wieku miejski architekt Gaietà Buïgas przygotował projekt kolejnej reformy układu przestrzennego nekropolii.

Dlaczego cmentarz stał się dziełem sztuki?

Prawdziwy rozkwit artystyczny przyszedł w pierwszej dekadzie XX wieku. To właśnie wtedy zamożne rodziny z El Masnou — miasteczka, które czerpało bogactwo z handlu morskiego i żeglugi — zaczęły zamawiać monumentalne panteony rodzinne. Większość z nich zaprojektował Bonaventura Bassegoda i Amigó, architekt związany z Masnou, znany z prac w duchu modernizmu katalońskiego.

Do dekoracji tych grobowców zaangażowano czołowych rzeźbiarzy epoki. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł jest panteon rodziny Pere-Grau Maristany, powstały w latach 1901–1902 z inicjatywy polityka i mecenasa Pere-Grau Maristany'ego. Zaprojektował go Bassegoda, a jego charakterystycznym elementem jest żeliwny krzyż odlany w pracowni Masriera i Campins oraz rzeźba „Wiara pocieszająca Boleść" autorstwa Josepa Llimony z 1901 roku — jednego z najważniejszych rzeźbiarzy katalońskiego modernizmu.

Innym cennym przykładem jest panteon rodziny Pagès i Fàbregas z 1926 roku, zaprojektowany przez Torres i Grau, zwieńczony rzeźbą „El desconsol" (Rozpacz) dłuta Frederica Marèsa — kolejnego wybitnego twórcy tamtej epoki. Warto też wspomnieć o kaplicy Dolores (Sorrows), zaprojektowanej przez Bassegodę w 1907 roku dzięki mecenatowi Bonaventury Fontanillsa i Roségo.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Spacerując alejkami cmentarza, można podziwiać bogaty zestaw form architektonicznych i rzeźbiarskich charakterystycznych dla katalońskiego modernizmu — od monumentalnych panteonów po drobniejsze nagrobki zdobione motywami roślinnymi, symboliką żałobną i detalami kutymi w żelazie. To właśnie ta koncentracja wysokiej klasy rzeźby i architektury sprawiła, że lokalne instytucje kultury, w tym katalońskie władze ds. dziedzictwa, uznają cmentarz za pełnoprawny obiekt dziedzictwa kulturowego regionu.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował cmentarz w El Masnou? Pierwotny projekt z 1867 roku stworzył architekt Miquel Garriga i Roca, a większość późniejszych panteonów rodzinnych zaprojektował Bonaventura Bassegoda i Amigó.

Jakie rzeźby warto zobaczyć? Do najcenniejszych należą „Wiara pocieszająca Boleść" Josepa Llimony w panteonie rodziny Maristany oraz „El desconsol" Frederica Marèsa w panteonie rodziny Pagès i Fàbregas.

Dlaczego cmentarz nazywany jest muzeum pod gołym niebem? Ze względu na wysoką koncentrację modernistycznej architektury i rzeźby powstałej na zlecenie zamożnych rodzin El Masnou na przełomie XIX i XX wieku.