Bílá Lhota Castle

Zamek Bílá Lhota to niewielka renesansowo-klasycystyczna rezydencja w miejscowości Bílá Lhota niedaleko Litovla, znana przede wszystkim dzięki otaczającemu ją zabytkowemu parkowi z bogatą kolekcją drzew.

Skąd wzięła się ta posiadłość?

Pierwszym znanym właścicielem majątku był w 1437 roku niejaki Ješek ze Lhoty. Pierwotna warownia miała charakter obronny, ale z czasem zaczęła tracić ten charakter na rzecz funkcji rezydencjonalnej. W XVI wieku, za czasów Jana Záviša i jego żony Kunki z Kobylí, dawną fortyfikację przebudowano na czterokrzydłowy zamek renesansowy. Kolejne przebudowy stopniowo zacierały renesansowe elementy, aż budynek zyskał obecny wygląd na początku XIX wieku – jest to skromna, parterowa, czterokrzydłowa budowla z niewielkim dziedzińcem wewnętrznym.

Dlaczego park jest ważniejszy niż sam zamek?

Historia zieleni wokół zamku sięga głębiej niż architektura budynku. Już w połowie XV wieku przy warowni funkcjonował sad i ogród warzywny, a na przełomie XVI i XVII wieku założono dąbrowę – dziś znaną jako Jízdárna – której część okazów przetrwała do naszych czasów. Właściwy park powstał około 1700 roku przy okazji przebudowy siedziby, a w pierwszej połowie XIX wieku Jan Vojtěch Speil założył tu park w stylu angielskim.

Przełomowym momentem był rok 1870, gdy majątek kupił Jan Riedel, za którego wpływem park nabrał charakteru francusko-angielskiego. To jednak jego wnuk, dendrolog Quido Riedl, nadał parkowi obecny kształt – od 1926 roku (część źródeł podaje też rok 1898 jako początek jego prac) zgromadził tu setki gatunków drzew ozdobnych, tworząc również skalniak i czerpiąc z doświadczeń zdobytych w arboretum w Novém Dvoře koło Opawy.

Co się działo z parkiem po wojnie?

Po drugiej wojnie światowej cały majątek Riedlów przeszedł na własność państwa, a lokalny komitet narodowy, nie dysponując wystarczającymi środkami, nie był w stanie zapewnić parkowi należytej pielęgnacji, przez co zaczął on podupadać. Sytuacja zmieniła się w 1965 roku, kiedy opiekę nad terenem przejęło Muzeum Historii Naturalnej w Ołomuńcu (od 1966 roku pod zarządem Muzeum Krajowego w Ołomuńcu) – od tego czasu dosadzono blisko 300 kolejnych gatunków roślin.

Co można zobaczyć dzisiaj?

Park otwarto dla zwiedzających jako Arboretum Bílá Lhota w 1968 roku, a rok później uznano go za obszar chroniony. Obecnie arboretum ma status pomnika przyrody i zajmuje powierzchnię niespełna trzech hektarów, na której rośnie blisko 500 gatunków i odmian drzew oraz krzewów ozdobnych – od rodzimych dębów, buków i lip po gatunki egzotyczne sprowadzane w kolejnych dekadach. Sam zamek, choć skromny w porównaniu z bardziej okazałymi rezydencjami regionu, stanowi naturalne centrum kompozycyjne całego założenia parkowego.

Miejsce to przyciąga zarówno miłośników historii architektury rezydencjonalnej, jak i osoby zainteresowane dendrologią – rzadkie połączenie niewielkiego zamku i jednego z najbogatszych arboretów na Morawach czyni je nietypowym punktem na mapie regionu Ołomunieckiego.

Najczęstsze pytania

Czy zamek Bílá Lhota można zwiedzać od środka? Głównym celem odwiedzin jest zazwyczaj otaczający zamek park – Arboretum Bílá Lhota, dostępne dla zwiedzających od 1968 roku. Zakres udostępnienia samego wnętrza zamku warto sprawdzić bezpośrednio przed wizytą, ponieważ może się on zmieniać sezonowo.

Co jest największą atrakcją tego miejsca? To przede wszystkim park – pomnik przyrody obejmujący blisko 500 gatunków i odmian drzew oraz krzewów ozdobnych, zgromadzonych głównie dzięki pracy dendrologa Quido Riedla w pierwszej połowie XX wieku.

Kiedy powstał obecny wygląd zamku? Budynek w obecnej, czterokrzydłowej i parterowej formie ukształtował się na początku XIX wieku, choć historia posiadłości sięga XV wieku, a wcześniejsza przebudowa renesansowa miała miejsce w XVI wieku.

Kto zarządza obiektem obecnie? Od lat 60. XX wieku opiekę nad parkiem sprawuje Muzeum Krajowe w Ołomuńcu, które kontynuuje prace nad rozbudową kolekcji dendrologicznej rozpoczętej przez rodzinę Riedlów.