Socha św. Jana Nepomucena w Hrabí

Socha św. Jana Nepomucena stoi we wsi Hrabí, części obce Bílá Lhota na Ołomuniecku, przy drodze biegnącej przez tę niewielką morawską miejscowość. To typowy dla czeskiej wsi obiekt małej architektury sakralnej — kamienna figura świętego ustawiona na prostym cokole, jakich w regionie Hané i na Morawach zachowało się wiele, choć każda ma swój indywidualny rys.

Jak wygląda rzeźba?

Figura przedstawia świętego w klasycznej, ikonograficznie ustalonej pozie: stoi na obłokach, lewa noga lekko ugięta i wysunięta do przodu, głowa pochylona w lewą stronę. Na głowie ma pozłacaną metalową aureolę zdobioną pięcioma gwiazdami — atrybut nawiązujący do legendy o pięciu gwiazdach, które miały pojawić się nad Wełtawą w miejscu utopienia świętego. W dłoniach trzyma krzyż z korpusem Chrystusa, charakterystyczny atrybut męczennika. Rzeźba spoczywa na graniastym, prostopadłościennym cokole, którego boczne płaszczyzny zdobi płaskorzeźbiona girlanda z liści i owoców przewiązana wstęgą — motyw dekoracyjny typowy dla ludowej rzeźby sakralnej przełomu XIX i XX wieku.

Na tylnej ścianie cokołu widnieje inskrypcja „L.P. 1913", która pozwala datować powstanie pomnika na rok 1913. Obiekt figuruje w Katalogu Zabytków Republiki Czeskiej jako element lokalnego dziedzictwa kulturowego.

Kim był św. Jan Nepomucen?

Jan Nepomucen (Jan z Pomuku, ok. 1345–1393) to czeski duchowny, wikariusz generalny archidiecezji praskiej, którego król Wacław IV kazał utopić w Wełtawie. Według tradycji stało się to dlatego, że kapłan odmówił złamania tajemnicy spowiedzi królowej. Święty stał się jedną z najpopularniejszych postaci czeskiego kultu religijnego, a jego wizerunki — najczęściej z krzyżem, aureolą z gwiazdami i w stroju kanonika — rozsiane są po całych Czechach i Morawach: na mostach, placach, przy drogach i na skrzyżowaniach dróg wiejskich. Uznawany jest za patrona spowiedników, mostów i ochrony przed powodzią oraz oszczerstwem.

Tego typu przydrożne figury fundowano zwykle z inicjatywy mieszkańców wsi lub miejscowych dobroczyńców jako wotum, wyraz pobożności ludowej albo podziękowanie za ocalenie od nieszczęścia — pożaru, powodzi czy epidemii. Data 1913 umiejscawia powstanie figury w Hrabí tuż przed I wojną światową, w okresie, gdy tego rodzaju fundacje były jeszcze częstą praktyką na czeskiej wsi.

Gdzie dokładnie się znajduje?

Hrabí to niewielka miejscowość wchodząca w skład gminy Bílá Lhota, położonej w kraju ołomunieckim, w regionie historycznie zwanym Hané. Socha stoi w obrębie wsi, w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy, co jest typowym umiejscowieniem dla tego rodzaju obiektów — miały być widoczne i dostępne dla mieszkańców na co dzień, a nie ukryte na uboczu.

Najczęstsze pytania

Z jakiego roku pochodzi socha? Inskrypcja na cokole wskazuje rok 1913.

Co przedstawia rzeźba? Św. Jana Nepomucena stojącego na obłokach, z pozłacaną aureolą z pięciu gwiazd i krzyżem z korpusem w dłoniach.

Gdzie dokładnie stoi? We wsi Hrabí, będącej częścią gminy Bílá Lhota w kraju ołomunieckim.

Czy to zabytek? Tak, obiekt jest odnotowany w czeskim Katalogu Zabytków jako element lokalnego dziedzictwa.

Dlaczego akurat św. Jan Nepomucen? To jeden z najczęściej przedstawianych świętych w czeskiej i morawskiej rzeźbie przydrożnej, patron mostów, spowiedników i ochrony przed powodzią — stąd jego figury spotyka się niemal w każdej większej wsi w regionie.