Aleje

Aleje to empirowy zameczek myśliwski ukryty w lasach na południowy zachód od Brtnicy, na Wysoczyźnie, w administracyjnych granicach wsi Jestřebí. Dla turystów szukających mniej oczywistych celów na trasie po regionie Jihlavy to jeden z tych obiektów, które trzeba najpierw znaleźć — stoi z dala od głównych dróg, otoczony lasem, i nie każdy przewodnik go w ogóle wymienia.

Skąd wzięła się nazwa Aleje?

Wokół budynku rozciąga się leśna polana, z której środka promieniście rozchodzi się siedem alej: Stonařovská, Brtnická, Opatovská, Kněžická, Jestřebská, Zelená i Tabulní. To właśnie ten układ dał nazwę całemu założeniu — po czesku "aleje" oznacza po prostu "aleje", i nic bardziej wymyślnego za tą nazwą nie stoi. Sam pomysł takiego gwiazdowego układu dróg leśnych był typowy dla myśliwskich rezydencji arystokracji w XIX wieku — ułatwiał obserwację zwierzyny i organizację polowań.

Kto zbudował zameczek i po co?

Budynek powstał w latach 1815–1817 z inicjatywy księcia Eduarda III Collalta, przedstawiciela rodu Collalto (pełna nazwa: Collalto e San Salvatore), który od pokoleń władał panostwem brtnickim. Zameczek wzniesiono w stylu empirowym i od początku pełnił funkcję myśliwską — stąd jego druga, mniej formalna nazwa: Jestřebí. Okoliczne domy leśniczówek służyły jako kwatery dla gajowych i personelu leśnego obsługującego rozległe tereny łowieckie rodu.

Ciekawostką jest to, że już w latach 30. XIX wieku w budynku działała stacja meteorologiczna — jak na prowincjonalny zameczek myśliwski, dość nietypowe wyposażenie naukowe.

Co stało się z zameczkiem po wojnie?

Ród Collalto władał obiektem nieprzerwanie aż do 1945 roku. Rok później, na mocy dekretów Beneša, majątek został skonfiskowany. Państwo przekazało go Czeskiemu Funduszowi Sztuk Pięknych, który urządził tam ośrodek wypoczynkowy dla artystów plastyków — miejsce pracy twórczej z dala od miejskiego zgiełku. Po 1989 roku, gdy fundusz przestał istnieć, sam budynek (bez gruntu) odziedziczyła Nadace českého výtvarného umění (Fundacja Czeskiej Sztuki Wizualnej), która pozostaje jego właścicielem do dziś.

Od 1972 roku Aleje figurują na liście czeskich zabytków kultury.

Czy zameczek można dziś zwiedzać?

To najbardziej aktualny wątek związany z tym miejscem: fundacja od lat próbuje się obiektu pozbyć. W 2022 roku zaproponowano odkupienie zameczku władzom Brtnicy i Jihlavy, ale żadne z miast nie było zainteresowane. Obecnie nieruchomość jest wystawiona na sprzedaż za blisko 42 miliony koron czeskich, a stan techniczny budynku pozostawia sporo do życzenia — od dawna brakuje mu gruntownego remontu. Mimo to miejsce wciąż przyciąga lokalnych mieszkańców, którzy liczą, że nowy właściciel utrzyma je jako obiekt dostępny publicznie, a nie zamieni w prywatną rezydencję zamkniętą dla zwiedzających.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajdują się Aleje? W lasach na południowy zachód od Brtnicy, w katastrze wsi Jestřebí, w regionie Wysoczyzna (Vysočina).

Czy zameczek jest otwarty dla turystów? Obiekt nie pełni funkcji muzealnej ani hotelowej — to nieruchomość prywatna, obecnie wystawiona na sprzedaż. Teren wokół, w tym system siedmiu alej, można zwiedzać pieszo lub rowerem.

Dlaczego nazywa się też Jestřebí? To nazwa od wsi, w której granicach administracyjnych leży zameczek — alternatywne określenie funkcjonuje równolegle z nazwą Aleje.

Kto jest właścicielem zameczku obecnie? Nadace českého výtvarného umění (Fundacja Czeskiej Sztuki Wizualnej), która wystawiła obiekt na sprzedaż.