Zítkov

Zítkov to zapomniana zrujnowana warownia ukryta w lesie nad lewym brzegiem Cichej Orlicy (Tichá Orlice), niecałe 1,5 km na zachód od Chocenia we wschodnich Czechach. Po niegdyś okazałej budowli zostały dziś tylko ślady w terenie, ale historia jej powstania i zagłady wiąże się bezpośrednio z jednym z najsłynniejszych władców czeskiego średniowiecza.

Gdzie leżą ruiny i jak do nich trafić?

Pozostałości zamku znajdują się w lesie, wysoko nad doliną, w pobliżu linii kolejowej łączącej Choceń z Týništěm nad Orlicí. Najwygodniej dotrzeć tu pieszo z centrum Chocenia — czerwony szlak turystyczny prowadzi w stronę Plchůvek i Borohrádka, a sam spacer do zamczyska zajmuje około pół godziny. Dziś teren porasta las, więc widoczność dawnych murów jest ograniczona, jednak ukształtowanie terenu — wyraźne wzniesienie nad rzeką — od razu zdradza obronny charakter tego miejsca.

Skąd wziął się zamek nad Chocenią?

Losy Zítkova sięgają pierwszej połowy XIV wieku, gdy panowanie nad chocenskim majątkiem sprawował Mikuláš z Potštejna, znany jako rycerz-rozbójnik. W 1338 roku wyprawę przeciw niemu poprowadził sam margrabia Karol — późniejszy cesarz Karol IV — który w swoim żywocie miał później napisać, że zburzył wówczas Choceń oraz liczne warownie należące do pana z Potštejna. Trzy lata później, w 1341 roku, majątek chocenski podzielono między rody z Lichtenburka i Žampachu. To właśnie Lichtenburkowie mieli w drugiej połowie XIV wieku wznieść na swojej połowie nową siedzibę, po raz pierwszy wzmiankowaną w 1388 roku jako „Nowy Zamek" — możliwe, że powstała ona wprost na fundamentach zburzonego wcześniej zamku, który dziś znamy jako Zítkov.

Jak wyglądała warownia i skąd pochodzi jej dzisiejsza nazwa?

Zítkov reprezentował stosunkowo późny, jak na czeskie warunki, typ zamku z połowy XIV wieku — jego układ tworzyły dwa stojące naprzeciw siebie pałace. Nazwa, pod jaką znamy go dzisiaj, jest nazwą nowożytną i nie pochodzi ze średniowiecza — wzięła się od nazwiska późniejszych właścicieli gruntów leżących u podnóża dawnego grodziska. Oryginalna, czternastowieczna nazwa zamku nie zachowała się.

Dlaczego zamek przetrwał tak krótko?

Życie Zítkova okazało się wyjątkowo krótkie jak na średniowieczną warownię — zamek przestał istnieć prawdopodobnie już pod koniec XIV wieku, a najpóźniej na samym początku XV stulecia. Jego funkcję obronną i administracyjną przejęła wówczas tvrz (dwór obronny) wzniesiona bezpośrednio w Choceniu, co ostatecznie przypieczętowało los górującej nad okolicą warowni.

Co archeolodzy znaleźli na miejscu dawnego zamku?

W latach 2007–2011 teren Zítkova objęto badaniami przy użyciu wykrywaczy metali, w wyniku których udało się udokumentować liczne przedmioty świadczące o życiu na zamku. Najwięcej znalezisk pochodzi z okresu schyłku XIV i początku XV wieku — a więc z czasu, gdy warownia była oblegana. Badacze natrafili też na pojedyncze ślady wcześniejszej, trzynastowiecznej aktywności w tym miejscu, co sugeruje, że okolica pełniła jakąś funkcję jeszcze przed powstaniem właściwego zamku. Wyniki tych badań opisano w czasopiśmie naukowym Archaeologia historica, wydawanym przez Uniwersytet Masaryka.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajdują się ruiny zamku Zítkov? W lesie nad lewym brzegiem Cichej Orlicy, około 1,5 km na zachód od Chocenia, w pobliżu linii kolejowej Choceń–Týniště nad Orlicí.

Jak dojść do zamczyska pieszo? Z centrum Chocenia prowadzi tam czerwony szlak turystyczny w kierunku Plchůvek i Borohrádka; spacer zajmuje około pół godziny.

Kto zniszczył wcześniejszy zamek w Choceniu? W 1338 roku uczynił to margrabia Karol, późniejszy cesarz Karol IV, karząc w ten sposób Mikuláša z Potštejna.

Dlaczego zamek nazywa się Zítkov, skoro to nazwa nowożytna? Nazwę zapożyczono od późniejszych właścicieli ziemi leżącej u podnóża grodziska — oryginalna, średniowieczna nazwa zamku się nie zachowała.

Kiedy i dlaczego zamek przestał istnieć? Zanikł prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku, gdy jego funkcję przejęła nowo powstała tvrz w samym Choceniu.