Hlavačov

Hlavačov to zapomniane grodzisko i pozostałości średniowiecznego dworu obronnego, położone około 2,3 km na północny zachód od rynku w Choceni, w kraju pardubickim. Miejsce leży na skraju stromej skarpy nad lewym brzegiem Cichej Orlicy, tuż obok linii kolejowej z Choceni do Týniště nad Orlicí. Choć dziś w terenie widać już tylko wały i fosy, Hlavačov uchodzi za najstarszą z choceńskich siedzib rycerskich i jeden z ciekawszych obiektów archeologicznych Podorlicka.

Skąd wzięła się nazwa i kto zbudował Hlavačov?

Badania archeologiczne wskazują, że pierwsza budowla powstała krótko po 1250 roku – była to częściowo zagłębiona w ziemi konstrukcja, po której zachowały się ślady pożaru. Historycy nie są zgodni co do fundatora: jedni łączą powstanie grodu z rodem Drslaviců na przełomie XIII i XIV wieku, inni wskazują, że mógł to być ten sam obiekt, który w 1289 roku figurował jako królewski gród „Žebín". Jedyna pewna wzmianka pisemna pochodzi z 1338 roku, kiedy to gród zdobył i zniszczył królewicz Karol – późniejszy cesarz Karol IV – najpewniej w konflikcie z Mikulášem z Potštejna. Po tym wydarzeniu obiekt już nie odżył i pozostał ruiną.

Jak wyglądała warownia?

Hlavačov miał trapezowaty, jednoczłonowy plan, wzniesiony na cyplu terenowym. Od trzech stron chroniła go fosa głęboka na około 6 metrów oraz wał sięgający do 3 metrów wysokości – nie stwierdzono natomiast murów kamiennych, co sugeruje, że zabudowa miała charakter drewniano-ziemny. Archeolodzy wyróżnili dwie fazy budowy: pierwszą, sprzed 1250 roku, oraz drugą, w której wały przesunięto bardziej do wnętrza założenia – prawdopodobnie z powodu niestabilnego gruntu. W południowo-wschodnim narożniku odkryto ślady konstrukcji szkieletowej (fachwerkowej), uszkodzonej przez niewielki pożar. W północno-wschodnim narożniku zachowały się fundamenty budynku mieszkalnego, a w północno-zachodnim – zasypane fundamenty czworobocznej wieży.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Obecnie po grodzie pozostały wyłącznie ślady terenowe – czytelne fosy i wały, bez reliktów murowanych. Stanowisko jest wpisane do rejestru zabytków kultury jako ważny przykład wczesnośredniowiecznej fortyfikacji ziemno-drewnianej w regionie. Teren jest swobodnie dostępny, bez ograniczeń wejścia czy opłat.

Jak dotrzeć do Hlavačova?

Grodzisko leży na trasie wycieczkowej prowadzącej z Choceni w kierunku miejscowości Darebnice, wzdłuż ścieżki edukacyjnej Dívčí doly. Na tej samej trasie napotkać można również pozostałości grodu Zítkov oraz średniowieczne grodzisko w Darebnicach, a w pobliżu wymieniane są też relikty przy Běstovicach. To sprawia, że Hlavačov dobrze wpisuje się w dłuższy spacer łączący kilka historycznych punktów Podorlicka w jednej trasie.

Najczęstsze pytania

Czy Hlavačov to zamek, czy grodzisko? Źródła określają go zarówno jako gród, jak i dwór obronny – była to warownia ziemno-drewniana bez murów kamiennych, funkcjonująca prawdopodobnie od połowy XIII wieku do 1338 roku.

Kiedy i przez kogo został zniszczony? Gród zdobył i zniszczył w 1338 roku królewicz Karol, późniejszy Karol IV, w ramach konfliktu z Mikulášem z Potštejna.

Czy da się tam dziś coś zobaczyć? Tak – zachowały się czytelne w terenie fosy i wały ziemne, natomiast nie ma murowanych pozostałości budynków.

Czy wstęp jest płatny? Nie, teren grodziska jest swobodnie dostępny przez cały rok.

Jak połączyć zwiedzanie z innymi atrakcjami? Najlepiej wybrać się szlakiem z Choceni przez ścieżkę edukacyjną Dívčí doly, na której leżą też grodziska Zítkov i Darebnice.