Zámrsk Castle

Zamek Zámrsk stoi w środku wsi Zámrsk, w powiecie Ústí nad Orlicí, w kraju pardubickim, kilkaset metrów od granicy z sąsiadującym Janovičkami, które od 1962 roku są częścią tej samej gminy. To spokojna okolica na zachodnim skraju powiatu, z dala od głównych szlaków turystycznych, a sam zamek od kilkudziesięciu lat pełni funkcję archiwalną, nie muzealną.

Gdzie dokładnie leży zamek względem Janovičk?

Zámrsk to dziś gmina złożona z trzech części: samego Zámrska, Janovičk oraz Nowej Wsi (Nová Ves). Janovičky leżą na północny zachód od centrum Zámrska i do 1962 roku były odrębną miejscowością — mają nawet własny przystanek kolejowy na linii z Chocně do Pardubic. Zamek stoi w centralnej części Zámrska, więc odwiedzający nocujący czy przejeżdżający przez Janovičky mają go praktycznie na wyciągnięcie ręki.

Jak zamek zmieniał się na przestrzeni wieków?

Średniowieczne początki

Nazwa osady pojawia się w źródłach już w połowie XIV wieku, a pierwsze wzmianki o samej warowni pochodzą z XV wieku — w 1469 roku twierdzę spaliły wojska króla Macieja Korwina. Niektóre źródła wskazują na Piotra ze Zámrska jako prawdopodobnego budowniczego pierwotnej fortalicji na przełomie XIV i XV wieku.

Przebudowa renesansowa

W 1533 roku majątek kupił Jan Lukavský z Lukavic, a jego potomkowie przebudowali zniszczoną twierdzę w duchu renesansu. Kolejnym właścicielem był od 1613 roku Karel Kapoun ze Swojkova — po konfiskatach majątkowych po bitwie na Białej Górze dobra przechodziły później przez ręce Albrechta z Wallensteinu i Vincenza Muschingera.

Barokowa przebudowa i ród Kolovratów

Połowę XVII wieku zdominował ród Kolovratów (Libštejnských z Kolovrat), który władał zamkiem aż do 1772 roku. To oni przekształcili dawną twierdzę w barokową rezydencję: powstało czteroskrzydłowe założenie wokół dziedzińca, z podcieniami-arkadami, ze skrzydłem wjazdowym piętrowym i pozostałymi skrzydłami parterowymi. Część prac budowlanych przypisuje się kręgowi architekta Jana Blažeja Santiniego-Aichela. W XVIII wieku do pierwotnie parterowej części dobudowano piętro, a w 1780 roku naprawy prowadził Jiří Jeník z Gamsendorfu. We wschodnim skrzydle do dziś zachowały się fragmenty murów najstarszej, średniowiecznej twierdzy.

XIX i XX wiek

Od 1849 do 1945 roku zamek należał do rodziny Gottlów. W 1924 roku budynek strawił pożar, a odbudowę przeprowadzono w latach 1925–1926. Po 1945 roku majątek przeszedł na własność państwa, a w latach 40. i 50. XX wieku mieścił się tu zakład wychowawczy dla młodzieży.

Do czego zamek służy dzisiaj?

Od przełomu lat 50. i 60. XX wieku w zamku działa archiwum państwowe — najpierw jako Państwowe Archiwum Wojewódzkie w Zámrsku, a od 2021 roku jako oddział Państwowego Archiwum Wojewódzkiego w Hradcu Králové. Obiekt jest chroniony jako zabytek kultury od 1964 roku. Zamek nie jest ogólnodostępny dla zwiedzających w typowym, muzealnym sensie — wnętrza służą przechowywaniu i konserwacji dokumentów archiwalnych. Na dziedzińcu odbywają się jednak okazjonalnie koncerty i wydarzenia kulturalne, które pozwalają zobaczyć wnętrze arkadowego dziedzińca od środka.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Zámrsku można zwiedzać? Nie jest to obiekt muzealny z regularnym ruchem turystycznym — mieści się w nim czynne archiwum państwowe, a wstęp do wnętrz jest ograniczony do celów służbowych i badawczych.

Czym różni się Zámrsk od Janovičk? To dwie części tej samej gminy — Janovičky do 1962 roku były osobną wsią, dziś administracyjnie należą do Zámrska, w którego centrum stoi zamek.

Kto zbudował zamek? Najstarszą warownię wiąże się z Piotrem ze Zámrska (przełom XIV/XV w.), a obecny, barokowy kształt zawdzięcza głównie rodowi Kolovratów w XVII i XVIII wieku.

Czy w zamku dzieje się coś dla odwiedzających? Tak, na dziedzińcu organizowane są koncerty i wydarzenia kulturalne, mimo że sam budynek na co dzień pełni funkcję archiwum.