zámek Přestavlky u Chrudimi

Zamek w Přestavlkach to neorenesansowa rezydencja we wsi Přestavlky w powiecie Chrudim, w kraju pardubickim, wzniesiona w 1872 roku na miejscu dawnej twierdzy i późniejszego baroko­wego dworu. Razem z otaczającym parkiem krajobrazowym i zabudowaniami folwarcznymi tworzy zespół chroniony jako zabytek kultury.

Od średniowiecznej twierdzy do zamku

Historia miejsca sięga początku XV wieku, kiedy w Přestavlkach stała twierdza. Gdy popadła w ruinę, Hynek Talacko z Ještětic kazał w 1567 roku wznieść nową siedzibę obronną, którą z czasem przebudowano na skromny barokowy dworek. Kolejni właściciele zmieniali się przez stulecia, aż w 1860 roku majątek kupił Josef Keller, wrocławski (brneński) fabrykant sukna. To on zdecydował o rozbiórce starej budowli i postawieniu w jej miejsce obecnego neorenesansowego zamku, ukończonego w 1872 roku. Ta decyzja nadała rezydencji charakter, jaki zachowała do dziś — reprezentacyjny, XIX-wieczny, odcinający się od skromniejszych, wcześniejszych faz zabudowy.

Architektura i park

Zamek jest budynkiem jednokondygnacyjnym, nakrytym płaskim dachem czterospadowym, z którego środka wyrasta niska, prostopadłościenna wieżyczka zwieńczona tarasem widokowym. Taki układ — powściągliwa bryła z akcentowaną wieżą pośrodku — jest typowy dla rezydencji ziemiańskich przełomu XIX i XX wieku budowanych z myślą o wygodzie mieszkalnej, a nie o obronności.

Do zespołu należy rozległy park krajobrazowy oraz zabudowania gospodarcze, w tym piętrowa sýpka (spichlerz) z końca XIX wieku. Cały kompleks — zamek, park, spichlerz i pozostałe budynki folwarczne — od 1958 roku figuruje na liście zabytków kultury, co świadczy o wartości historycznej i architektonicznej całego założenia, nie tylko samego pałacu.

XX wiek i dzisiejsze przeznaczenie

Po II wojnie światowej ówcześni właściciele, rodzina Ragensdorferów, wyemigrowali, a majątek przeszedł na własność państwa. W kolejnych dekadach budynek pełnił różne funkcje instytucjonalne: mieściła się w nim szkoła podoficerska wojska, później szkoła polityczna, a od 1954 roku zamek wykorzystywał chrudimski szpital.

Obecnie w zamku działa dom dziecka ze szkołą oraz ośrodek opieki wychowawczej dla dzieci. Ta ciągłość instytucjonalnego wykorzystania — od szkoły wojskowej, przez placówkę szpitalną, po dzisiejszą funkcję opiekuńczo-edukacyjną — sprawia, że Přestavlky to przykład zamku, który mimo zmiany ustrojów nieprzerwanie służył celom społecznym, a nie stał opuszczony.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się zamek w Přestavlkach? Zamek leży we wsi Přestavlky w powiecie Chrudim, w kraju pardubickim, w Czechach.

Kiedy powstał obecny budynek zamku? Obecny neorenesansowy zamek zbudowano w 1872 roku dla fabrykanta sukna Josefa Kellera, po rozbiórce wcześniejszego barokowego dworu.

Co stało w tym miejscu wcześniej? Od początku XV wieku istniała tu twierdza, przebudowana w 1567 roku przez Hynka Talacko z Ještětic, a później przekształcona w prosty barokowy dwór.

Czy zamek można zwiedzać? Obecnie w budynku działa dom dziecka ze szkołą i ośrodek opieki wychowawczej, więc pełni funkcję instytucjonalną, a nie turystyczną. Zespół — zamek z parkiem i zabudowaniami folwarcznymi — jest od 1958 roku wpisany na listę zabytków kultury.