Zámek Nová Bystřice

Zamek w Nové Bystřici wznosi się bezpośrednio przy głównym rynku miasteczka Nová Bystřice, w powiecie Jindřichův Hradec, w południowych Czechach. To budowla o burzliwej, kilkusetletniej historii, która przechodziła z rąk do rąk niezliczonej liczby szlacheckich rodów, płonęła kilkukrotnie i dziś czeka na kolejny rozdział swojej odbudowy. Leży w sercu regionu znanego jako Czeska Kanada (Česká Kanada), tuż przy granicy z Austrią.

Kiedy powstał zamek w Nové Bystřici?

Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1341 roku, choć osada Bystřice pojawia się w źródłach już w 1175 roku. Pierwotna budowla miała charakter gotyckiej warowni wzniesionej w XIV wieku, ściśle powiązanej z rozwojem samego miasta – jej fasada od początku zwrócona była w stronę rynku, co jest widoczne do dziś.

Kto władał zamkiem na przestrzeni wieków?

Od lat 80. XIV wieku dobra należały do rodu Krajířów z Krajku. W 1420 roku zamek zdobyły wojska husyckie dowodzone przez Jana Žižkę. Krajířowie utrzymali majątek do 1575 roku, kiedy przeszedł on w ręce Lobkowiczów. Ci z kolei sprzedali go w 1602 roku Radslavowi Vchynickému z Tetova, spokrewnionemu z rodem Kinských. W XVII wieku właścicielami byli członkowie rodu Slavatów, a później Jan Leopold z Fünfkirchenu wraz z rodziną, która zarządzała zamkiem przez dłuższy okres.

W XIX i na początku XX wieku majątek zmieniał właścicieli jeszcze kilkukrotnie: w latach 1826–1900 należał do rodziny Riese-Stallburgů, w latach 1900–1909 do książąt Schönburg-Waldenburg, a od 1909 roku do żydowskiej rodziny Kernów, której własność została znacjonalizowana w 1945 roku.

Jak zamek zmieniał wygląd – przebudowy i pożary?

Budowla wielokrotnie płonęła i była odbudowywana w duchu panujących wówczas stylów. Pożar w 1607 roku doprowadził do przebudowy w stylu renesansowym – z tego okresu zachowało się w skrzydle wschodnim piętrowe renesansowe podcienie oraz sklepione beczkowo piwnice. W drugiej połowie XVII wieku, za czasów rodziny Fünfkirchenów, zamek doczekał się barokowych modyfikacji, jednak w 1691 roku ponownie spłonął i został odbudowany. Kolejny pożar w 1774 roku był na tyle dotkliwy, że hrabina Antonie z Fünfkirchenu zdecydowała się jedynie na częściową odbudowę – od tego czasu obiekt służył głównie celom gospodarczym, a fasada przybrała bardziej klasycystyczny charakter widoczny od strony rynku.

Co działo się z zamkiem po II wojnie światowej?

Po wojnie i nacjonalizacji w 1945 roku budynek stopniowo popadał w ruinę. Miasto, mimo że po 1989 roku odzyskało nad nim kontrolę, nie dysponowało środkami na jego utrzymanie. W latach 90. zamek trafił w ręce prywatnego właściciela z Brna, który w latach 1998–2008 przeprowadził szeroko zakrojone prace remontowe. Od 2024 roku obiekt ma nowych właścicieli – małżeństwo Miroslavę i Jana Hromasovych, którzy planują dalszą renowację oraz udostępnienie zamku publicznie, między innymi z myślą o muzeum i noclegach o charakterze społecznościowym.

Czy zamek można dziś zwiedzać?

Zamek pozostaje własnością prywatną i obecnie nie jest regularnie otwarty dla zwiedzających – w niektórych okresach bywa dostępny jedynie okazjonalnie. Mimo śladów zaniedbania obiekt uznawany jest za zachowany w niezłym stanie ogólnym, a trwające inwestycje nowych właścicieli mają w przyszłości zmienić tę sytuację.

Nová Bystřice to również dogodny punkt wypadowy w głąb Czeskiej Kanady oraz stacja końcowa wąskotorowej kolejki do Jindřichova Hradce, kursującej sezonowo z zabytkowymi parowozami. W pobliżu rynku warto zobaczyć również gotycki kościół św. Piotra i Pawła, wzniesiony około 1335 roku.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Nové Bystřici jest otwarty dla turystów? Nie – to własność prywatna, obecnie niedostępna do regularnego zwiedzania; nowi właściciele planują to zmienić.

Kto jest obecnym właścicielem zamku? Od 2024 roku zamek należy do małżeństwa Miroslavy i Jana Hromasových, którzy prowadzą jego renowację.

Dlaczego zamek tak często zmieniał właścicieli? Przez wieki przechodził między rodami szlacheckimi (Krajířowie, Lobkowiczowie, Kinští, Slavatowie, Fünfkirchenowie), a w XIX i XX wieku był kolejno sprzedawany, aż trafił w ręce prywatne po 1989 roku.

Co warto zobaczyć w Nové Bystřici poza zamkiem? Gotycki kościół św. Piotra i Pawła z około 1335 roku oraz stację wąskotorowej kolejki do Jindřichova Hradce, a także wyruszyć stąd na piesze i rowerowe wyprawy po Czeskiej Kanadzie.