Pomnik ofiar I wojny światowej w Újezdzie

Pomnik ofiar I wojny światowej w Újezdzie stoi w miejscu, którego dziś już nie ma na mapie jako samodzielnej wsi — Újezd (niem. Mähring), dawna osada wchodząca dziś w skład gminy Krásná w kraju karlowarskim, przestał formalnie istnieć w 1950 roku. Pomnik razem z pobliskim cmentarzem to jedyne materialne ślady po dawnej miejscowości, którą wysiedlono po zakończeniu II wojny światowej.

Kto i kiedy postawił pomnik?

Monument powstał w 1925 roku z inicjatywy mieszkańców Újezdu, którzy zebrali na ten cel dobrowolne składki w wysokości 11 tysięcy koron. Wykonaniem zajął się kamieniarz Gustav Krader z pobliskiego Chebu. Uroczyste odsłonięcie odbyło się w październiku 1925 roku, a pomnik stanął naprzeciwko budynku miejscowej szkoły, oznaczonego numerem 44, w samym centrum wsi.

Jak wygląda pomnik?

Forma nawiązuje do stylizowanej wnęki kapliczkowej wykutej w granicie. Na płycie widnieje płaskorzeźba przedstawiająca klęczącego żołnierza, który składa wieniec na grobie towarzysza broni — motyw typowy dla pomników upamiętniających poległych w Wielkiej Wojnie. Całość wieńczy żelazny krzyż wojenny osadzony na szczycie steli. Na tablicach wyryto nazwiska siedemnastu mieszkańców Újezdu, którzy zginęli, zmarli lub zaginęli w latach 1914–1918.

Co się z nim działo po 1945 roku?

Po wojnie, w trakcie wysiedlania niemieckich mieszkańców regionu, pomnik został rozebrany, a sama wieś Újezd przestała istnieć jako odrębna jednostka administracyjna w 1950 roku. Fragmenty monumentu przetrwały jednak na tyle, że w 1992 roku muzeum w Aš zdołało je odnaleźć i złożyć z powrotem w całość. W 2000 roku, dzięki wsparciu partnerskiego niemieckiego miasta Rehau oraz lokalnych organizacji zajmujących się dziedzictwem regionu, pomnik przeszedł gruntowną renowację, a jego ponowne poświęcenie odbyło się w październiku tego samego roku. Przy tej okazji dodano również tablicę upamiętniającą trzynastu mieszkańców, którzy zginęli podczas II wojny światowej — sfinansowaną przez miasto Rehau.

Czy pomnik jest nadal utrzymywany?

Tak. W 2023 roku gmina Krásná przeprowadziła kompleksową renowację obiektu: oczyszczono kamień, naprawiono uszkodzone napisy, wykonano nowy kamienny cokół oraz nowe metalowe ogrodzenie wokół steli. Dzięki temu miejsce, choć odległe od głównych szlaków turystycznych, pozostaje zadbane i czytelne dla odwiedzających.

Co jeszcze warto wiedzieć o okolicy?

Oprócz pomnika po dawnym Újezdzie zachował się także miejscowy cmentarz, przez dziesięciolecia zarośnięty i zapomniany. Jego odnową zajęto się dopiero od 2010 roku — prace prowadzi Spolek Smrčín Aš we współpracy z gminą Krásná, miastem Rehau oraz niemieckim stowarzyszeniem krajanów Heimatverband Asch, zrzeszającym dawnych mieszkańców regionu i ich potomków.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik? W miejscu dawnej wsi Újezd, na terenie obecnej gminy Krásná w kraju karlowarskim, tam gdzie kiedyś znajdowała się miejscowa szkoła.

Kto zaprojektował pomnik? Kamieniarz Gustav Krader z Chebu, w 1925 roku.

Ile nazwisk widnieje na pomniku? Siedemnaście ofiar I wojny światowej z Újezdu, a od 2000 roku dodatkowo trzynaście ofiar II wojny światowej.

Dlaczego pomnik trzeba było odbudowywać? Został rozebrany po 1945 roku podczas wysiedlania niemieckich mieszkańców regionu; wieś Újezd przestała istnieć w 1950 roku.

Czy pomnik jest jedyną pozostałością po wsi Újezd? Nie licząc pomnika, jedynym innym śladem jest pobliski cmentarz, odnawiany od 2010 roku.