Paper mill in Doubrava

Papírna Doubrava to ruiny dawnej papierni wodnej we wsi Doubrava koło Aše, w samym cyplu Czech na granicy z Niemcami. Choć z pierwotnych zabudowań pozostały dziś głównie fundamenty i resztki wyposażenia, miejsce uchodzi za jeden z najciekawszych zabytków techniki w regionie aszańskim i przyciąga miłośników industrialnej historii oraz fotografów.

Gdzie to jest i jak dotrzeć?

Doubrava leży w gminie Aš, w skrajnie zachodnim krańcu Czech, blisko granicy z Saksonią. Ruiny papierni znajdują się nad potokiem Bílý Halštrov, który niegdyś napędzał koło wodne zakładu. Trasa do zabytku liczy około 8 kilometrów i można ją pokonać pieszo, rowerem, samochodem lub autobusem — teren jest płaski, a spacer nie wymaga kondycji ani specjalnego przygotowania. W pobliżu znajduje się też źródło mineralne, dziś nazywane „Pramen století", którego skład chemiczny zbliżony jest do wód znanych z sąsiedniego niemieckiego uzdrowiska Bad Elster.

Historia papierni

Produkcja papieru w Doubravie sięga XVII wieku — wtedy właśnie powstały pierwsze zakłady wykorzystujące siłę wody z Bílego Halštrova do napędu urządzeń papierniczych. Obecną papiernię założył w 1750 roku Johann Michael Jobs. To właśnie z tego okresu pochodzi zachowany do dziś kamienny zbiornik do mielenia masy papierniczej, opatrzony datą 1750.

Papier z okolic Aše zyskał w XVIII wieku dużą renomę i był eksportowany w wiele regionów Europy — ręcznie czerpany, ze znakami wodnymi, cieszył się popytem zarówno na rynku lokalnym, jak i za granicą. Do przetwarzania szmat na masę papierniczą używano tzw. holendra — maszyny wywodzącej się z Niderlandów, która w XVIII i XIX wieku zrewolucjonizowała produkcję papieru w całej Europie.

Po połowie XIX wieku znaczenie papierni zaczęło słabnąć wraz z rozwojem przemysłowej, maszynowej produkcji papieru, z którą małe zakłady rzemieślnicze nie mogły konkurować. Około 1865 roku profil produkcji zmieniono na tekturę, dostarczaną okolicznym zakładom włókienniczym w regionie Aše, Chebu i Saksonii. Produkcja papieru i tektury w Doubravie (dawniej niemiecki Grün) zakończyła się ostatecznie po II wojnie światowej, a budynki z czasem popadły w ruinę i zostały częściowo rozebrane.

Co zobaczysz na miejscu?

Na terenie dawnej papierni zachowały się fundamenty i mury zabudowań, koryto młynówki doprowadzające wodę do koła wodnego, kamienne koło młyńskie oraz wspomniany kamienny zbiornik z datą 1750. Widoczne są też pozostałości kadzi do mieszania masy papierniczej i inne elementy dawnego wyposażenia technicznego. W 2012 roku, dzięki staraniom władz miasta Aš i lokalnych mieszkańców, teren oczyszczono z zarośli, odsłonięto ruiny i urządzono ścieżkę zwiedzania z drewnianym pomostem widokowym oraz tablicami informacyjnymi. Przy okazji odrestaurowano także pobliską niewielką elektrownię wodną. Od 1991 roku miejsce jest chronione jako zabytek techniki.

Papírna Doubrava to dziś malownicze, częściowo zarośnięte ruiny nad potokiem — miejsce o specyficznym, nieco tajemniczym klimacie, łączące historię rzemiosła papierniczego z krajobrazem pogranicza czesko-niemieckiego.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała papiernia w Doubravie? Produkcja papieru w tym miejscu sięga XVII wieku, a obecną papiernię założył w 1750 roku Johann Michael Jobs.

Dlaczego papiernia przestała działać? Po połowie XIX wieku małe manufaktury nie były w stanie konkurować z przemysłową produkcją papieru. Zakład przestawiono na produkcję tektury, a ostatecznie działalność zakończono po II wojnie światowej.

Co można zobaczyć w ruinach dzisiaj? Zachowały się fundamenty budynków, koryto młynówki, kamienne koło młyńskie oraz datowany na 1750 rok zbiornik do mielenia masy papierniczej, a także kadzie i inne elementy wyposażenia.

Jak dojechać do papierni w Doubravie? Miejsce leży w gminie Aš, na skrajnym zachodzie Czech przy granicy z Niemcami. Można do niego dotrzeć pieszo, rowerem, samochodem lub autobusem — trasa jest łatwa i liczy około 8 km.