Pomnik Wilsona w Vrchlického sady w Pradze

Pomnik Wilsona w Vrchlického sady upamiętnia 28. prezydenta Stanów Zjednoczonych, Woodrowa Wilsona, i stoi w niewielkim parku przylegającym wprost do praskiego Dworca Głównego. To rzadki w Europie przykład monumentu poświęconego amerykańskiemu prezydentowi — a zarazem pomnik o burzliwej historii: zniszczony przez nazistowskie władze okupacyjne, odbudowany dopiero siedem dekad później.

Dlaczego w Pradze stoi pomnik amerykańskiego prezydenta?

Woodrow Wilson wspierał ideę samostanowienia narodów Europy Środkowej po I wojnie światowej, w tym prawo Czechów i Słowaków do własnej państwowości. Jego stanowisko przyczyniło się do powstania niepodległej Czechosłowacji w 1918 roku, dlatego w czeskiej pamięci historycznej zapisał się jako jedna z postaci związanych z odzyskaniem niepodległości. W podzięce za to wsparcie w Pradze postanowiono postawić mu pomnik.

Kiedy powstał oryginalny pomnik i kto go zaprojektował?

Pierwszą wersję statuy odsłonięto 4 lipca 1928 roku — data nawiązuje do amerykańskiego Dnia Niepodległości. Autorem projektu był czesko-amerykański rzeźbiarz Albín Polášek. Postać przedstawiała Wilsona w skali większej niż naturalna, z rękami uniesionymi w geście przypominającym błogosławieństwo. Statua stała na wysokim, niemal sześciometrowym (5,8 m) cokole, na którym umieszczono nazwisko prezydenta oraz cytat z jego przemówienia z 1917 roku, którym uzasadniał przystąpienie USA do wojny z Niemcami: „The world must be made safe for democracy" (świat musi być bezpieczny dla demokracji).

Co stało się z oryginalnym pomnikiem podczas wojny?

W grudniu 1941 roku, kilka dni po japońskim ataku na Pearl Harbor, nazistowski Reichsprotektor Reinhard Heydrich nakazał zniszczenie pomnika. Statuę przetopiono na złom. Po wojnie miejsce po monumencie pozostawało puste przez dekady — nie tylko z powodu zniszczeń wojennych, ale i dlatego, że dla powojennych władz komunistycznych Wilson, symbol zachodniej demokracji, nie był postacią wygodną do upamiętniania w przestrzeni publicznej.

Skąd wzięła się tablica z 1946 roku?

Zaraz po wojnie, w 1946 roku, w miejscu dawnego pomnika tablicę pamiątkową umieścił Jan Masaryk, ówczesny minister spraw zagranicznych Czechosłowacji i syn pierwszego prezydenta kraju, Tomáša Garrigue Masaryka. Napis głosił, że pomnik zniszczyli Niemcy w 1941 roku i że zostanie on odbudowany przez Amerykanów czeskiego pochodzenia. Obietnica ta spełniła się dopiero wiele lat później.

Kiedy odsłonięto replikę, którą można oglądać dziś?

Nową statuę, będącą repliką oryginału Albína Poláška, odsłonięto 5 października 2011 roku. W uroczystości wzięli udział ówczesny prezydent Czech Václav Klaus, jego poprzednik Václav Havel oraz urodzona w Pradze Madeleine Albright, była sekretarz stanu USA. Obecność tak wysokich rangą gości podkreślała symboliczne znaczenie pomnika dla relacji czesko-amerykańskich.

Gdzie dokładnie stoi pomnik i jak go znaleźć?

Monument znajduje się w parku Vrchlického sady, nazwanym na cześć czeskiego poety Jaroslava Vrchlickiego, bezpośrednio przed budynkiem Dworca Głównego (Hlavní nádraží) w centrum Pragi. To jedno z pierwszych miejsc, jakie widzą podróżni wysiadający z pociągu w stolicy Czech, co czyni je łatwo dostępnym punktem na trasie zwiedzania śródmieścia.

Najczęstsze pytania

Czy pomnik, który stoi dziś, jest oryginałem z 1928 roku? Nie. Oryginalną statuę zniszczono w 1941 roku na rozkaz nazistowskich władz okupacyjnych. To, co można zobaczyć obecnie, to replika odsłonięta w 2011 roku.

Dlaczego Woodrow Wilson jest ważny dla Czechów? Popierał prawo narodów Europy Środkowej do samostanowienia i przyczynił się do powstania niepodległej Czechosłowacji w 1918 roku, dlatego w Czechach traktowany jest jako postać związana z odzyskaniem niepodległości.

Kto zaprojektował oryginalny pomnik z 1928 roku? Czesko-amerykański rzeźbiarz Albín Polášek.

Kiedy i dlaczego zniszczono pierwszy pomnik? W grudniu 1941 roku, na rozkaz nazistowskiego Reichsprotektora Reinharda Heydricha, kilka dni po ataku na Pearl Harbor. Statuę przetopiono na złom.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? W parku Vrchlického sady, bezpośrednio przy Dworcu Głównym w Pradze.