Vřesovice

Zámek Vřesovice to barokowa rezydencja w morawskiej wsi Vřesovice, około 6 km na południe od Prościejowa, w Kraju Ołomunieckim. Powstał na początku XVIII wieku jako letnia siedziba opata klasztoru premonstratensów na Hradisku pod Ołomuńcem i do dziś pozostaje sercem wsi - dziś mieści urząd gminy, przedszkole i salę pamięci.

Kto zbudował zámek i po co?

Wieś Vřesovice należała do premonstratensów z klasztoru na Hradisku nieprzerwanie od 1151 do 1784 roku, co czyni ją jedną z ich najdłużej utrzymywanych posiadłości na Morawach. Sam pałac wzniesiono w latach 1702-1704 z inicjatywy opata Norberta Želeckiego z Počenic jako letnią rezydencję - miejsce wypoczynku i reprezentacji z dala od klasztornego zgiełku. Autorstwo projektu wciąż budzi spory wśród historyków architektury: wymienia się dwóch włoskich twórców czynnych wówczas na Morawach, Domenica Martinellego i Giovanniego Pietra Tencallę, jednak żadnej z tych atrybucji nie potwierdzono ostatecznie. Pewne jest natomiast, że dekoracją sztukatorską wnętrz zajmowała się pracownia Baltazara Fontany, jednego z najbardziej cenionych sztukatorów działających wówczas na Morawach - fragmenty jego prac przetrwały do naszych czasów. W 1708 roku przy pałacu dobudowano kaplicę, którą rozbudowano jeszcze w 1712 roku, a pałac pełnił funkcję administracyjnego centrum całego tutejszego majątku klasztornego.

Co działo się z pałacem po kasacie klasztoru?

Losy budowli radykalnie zmieniły się w 1784 roku, gdy reformy józefińskie zlikwidowały klasztor na Hradisku, a majątek przeszedł pod zarząd państwowy. W 1825 roku posiadłość kupił kanclerz Austrii, książę Klemens Wenzel von Metternich - jedna z najbardziej wpływowych postaci ówczesnej Europy. To za jego czasów przebudowano jedną z pierzei dziedzińca, usuwając arkady, by powiększyć salę jadalną. W 1848 roku, w burzliwym roku Wiosny Ludów, w pałacu odbyły się wybory parlamentarne, w których miejscowy gospodarz Jiří Frýbort został wybrany posłem - epizod łączący prowincjonalną rezydencję z wielką historią monarchii habsburskiej. W 1851 roku majątek wydzierżawiono hrabiemu Pálffyemu, który urządził tu szkołę wojskową.

Dlaczego pałac stracił swój dawny blask?

W 1885 roku zámek strawił pożar. Odbudowany prowizorycznie budynek długo służył już tylko celom gospodarczym - jako spichlerz i stajnia, tracąc swój dawny reprezentacyjny charakter. Kolejni właściciele - kapitan Bruno Vojáček, potem burmistrz Vřesovic Jan Svozil, a od 1927 roku Vincenc Jančík - wykorzystywali obiekt na potrzeby gospodarcze, w tym warsztat stolarski. Dopiero po 1945 roku, gdy majątek znacjonalizowano, rozpoczęto systematyczny remont: w latach 60. XX wieku zamurowano pozostałe dziedzińcowe arkady, a budynek stał się siedzibą miejscowej rady narodowej, biblioteki i przedszkola. Dawną kaplicę zamieniono wówczas na salę pamięci, w której zachował się fragment kamiennego krzyża pokutnego z 1599 roku - niemy świadek znacznie starszej, przedbarokowej historii tego miejsca.

Jak zámek Vřesovice wygląda dzisiaj?

Po 1989 roku pałac wrócił w ramach restytucji do spadkobierców rodziny Jančíków, a w 1994 roku gmina odkupiła go na własne potrzeby. Dziś to budynek wielofunkcyjny - mieści urząd gminy, gabinet lekarski, pocztę, przedszkole, salę prób miejscowej orkiestry dętej oraz pomieszczenia kulturalne, a wspomniana sala pamięci wciąż przypomina o ponad trzystuletniej historii miejsca. Warto połączyć wizytę ze spacerem po samej wsi - w rejestrze zabytków figuruje tu jedenaście obiektów, w tym gotycki kościół św. Piotra i Pawła z zapiskami sięgającymi 1453 roku, osobno stojąca dzwonnica z połowy XVIII wieku oraz barokowa kaplica św. Jana Nepomucena.

Najczęstsze pytania

Czym jest zámek Vřesovice? To barokowy pałac z lat 1702-1704, zbudowany przez premonstratensów z klasztoru na Hradisku jako letnia rezydencja opata, dziś siedziba urzędu gminy Vřesovice.

Czy można zwiedzić wnętrza pałacu? Budynek pełni funkcje administracyjne i użyteczności publicznej (urząd gminy, przedszkole, poczta), więc zwiedzanie ogranicza się głównie do sali pamięci i obejrzenia bryły z zewnątrz.

Co zachowało się z pierwotnego wystroju? Fragmenty sztukaterii z pracowni Baltazara Fontany oraz kamienny krzyż pokutny z 1599 roku przechowywany w dawnej kaplicy, obecnie sali pamięci.

Gdzie dokładnie leży Vřesovice z zámkiem? To wieś w powiecie Prościejów, w Kraju Ołomunieckim, około 6 km na południe od Prościejowa - nie mylić z inną miejscowością o tej samej nazwie w powiecie Hodonín.