Zámek Výšovice

Zámek Výšovice to późnobarokowa rezydencja stojąca przy wsi Výšovice, około 6 km na południe od Prostějova, na Morawach. Budynek powstał w połowie XVIII wieku z inicjatywy augustianów ze Šternberka, a dziś mieści mieszkania komunalne i pełni funkcję społeczną dla lokalnej wsi.

Skąd wzięła się wieś i kto nią władał?

Pierwsza pisemna wzmianka o Výšovicích pochodzi z 1348 roku, kiedy Žofka z Náměště zapisała część wsi Oldřichowi i Vilémowi z Náměště. Losy miejscowości zmieniły się w 1371 roku, gdy Albrecht ze Šternberka przekazał całe Výšovice nowo założonemu klasztorowi augustianów w Šternberku. Wieś pozostawała własnością klasztorną aż do jego kasaty w 1784 roku — to właśnie zakonnicy, a nie świecka szlachta, byli przez ponad cztery stulecia gospodarzami tego miejsca.

Jak wyglądała pierwsza siedziba w Výšovicích?

Zanim powstał obecny zamek, w 1617 roku proboszcz šternberski Matyáš Gašínský wzniósł we Výšovicích rezydencję wraz z większym dworem gospodarczym. Ten wcześniejszy zespół budynków służył klasztorowi przez ponad sto lat, zanim zapadła decyzja o jego rozbiórce.

Kiedy i dlaczego powstał obecny zamek?

W 1753 roku proboszcz Johan Glätzel zdecydował o zburzeniu starego dworu i rezydencji. Na ich miejscu według projektu Domenica Martinelliego wzniesiono późnobarokowy zamek w kształcie litery L, otoczony ogrodem i zabudowaniami gospodarczymi. Budowę ukończono w 1755 roku. Zamek nie cieszył się jednak spokojem — już w 1769 roku doszczętnie spłonął, co wymusiło kolejną odbudowę.

Co działo się z zamkiem po kasacie klasztoru?

Po zniesieniu klasztoru augustianów w 1784 roku zamek przeszedł w ręce rodziny Strouhalów. Nowi właściciele w 1796 roku przebudowali część obiektu w stylu empirowym, nadając mu charakter, który częściowo zachował się do dziś. Ostatnim prywatnym właścicielem był malarz Richard Klobus, który w 1930 roku kazał odnowić portal wejściowy oraz wnętrza zamku.

Co zachowało się w zamku do dziś?

Wewnątrz przetrwały oryginalne malowidła sufitowe w reprezentacyjnej sali oraz kilka rokokowych pieców kaflowych — świadectwo wystroju z czasów przebudowy w XVIII wieku. Przy zamku znajduje się park o powierzchni około 1,65 hektara, obecnie w zaniedbanym stanie. Ciekawostką jest dawne źródło mineralnej wody siarkowodorowej, dziś ukryte w niekonserwowanej studni o głębokości 123,3 metra.

Jaką funkcję pełni zamek obecnie?

Na przełomie XX i XXI wieku gmina Výšovice rozbudowała dziedziniec zamkowy o dwa nowe skrzydła, w których powstało 28 niewielkich mieszkań dla osób z niepełnosprawnością. Obecnie zamek, wraz z podwórzem i ogrodem, należy do gminy i łączy funkcję mieszkalną z elementami dawnej rezydencji — w budynku działa też restauracja.

Gdzie dokładnie stoi zamek?

Zamek znajduje się przy placu we wsi Výšovice, na północ od miejscowego kościoła, przy drodze prowadzącej z Prostějova w kierunku Němčic nad Hanou, około 1,5 km od trasy Brno–Prostějov.

Najczęstsze pytania

Kto zbudował zamek we Výšovicích? Zamek wznieśli augustianie ze Šternberka w latach 1753–1755 według projektu Domenica Martinelliego, na miejscu wcześniejszej rezydencji proboszczowskiej z 1617 roku.

Dlaczego zamek ma kształt litery L? Taki układ nadano mu już w pierwotnym projekcie z połowy XVIII wieku, gdy budowano go wraz z ogrodem i zabudowaniami gospodarczymi.

Co się stało z zamkiem w 1769 roku? Zamek doszczętnie spłonął, a jego odbudowa nastąpiła dopiero po latach, częściowo za czasów rodziny Strouhalów po 1784 roku.

Kto był ostatnim prywatnym właścicielem zamku? Malarz Richard Klobus, który w 1930 roku odnowił portal wejściowy i wnętrza obiektu.

Czy zamek można dziś zwiedzać? Zamek pełni dziś przede wszystkim funkcję mieszkalną — mieszczą się w nim komunalne mieszkania dla osób z niepełnosprawnością oraz restauracja; nie jest to typowy obiekt turystyczny z regularnym zwiedzaniem wnętrz.