Velký mlýn

Velký mlýn to zabytkowy młyn wodny w praskiej dzielnicy Libeň, stojący tuż przy dawnym zamku libeńskim, w otoczeniu parku Thomayerovy sady. Budynek od lat 90. XX wieku pozostaje własnością miejskiej części Praga 8, a od lipca 2023 roku mieści oddział Biblioteki Miejskiej w Pradze oraz kawiarnię — to jeden z ciekawszych przykładów udanej rewitalizacji zabytku przemysłowego w stolicy Czech.

Gdzie w Pradze szukać Velkého mlýna?

Młyn stoi przy ulicy U Českých loděnic, na zachód od dawnego zamku w Libni, w bezpośrednim sąsiedztwie potoku Rokytka. To spokojna, zielona część Pragi 8 — z dala od zgiełku centrum, ale dobrze skomunikowana z resztą miasta. Współrzędne obiektu to 50.1075 N, 14.4692 E.

Jaka jest historia tego młyna?

Pierwsza wzmianka o młynie w Libni pochodzi z 1595 roku. W 1720 roku obiekt określano jako „mlejn velký panský" (wielki młyn pański) — należał wówczas do niego także tartak i budynki produkcyjne. Obecną, barokową formę budynek zyskał w XVIII wieku, a jego południową fasadę przebudowano ponownie pod koniec XIX stulecia.

Przełomowy okazał się rok 1872, gdy uregulowano koryto Wełtawy. Ramię rzeki zasilające młyn wyschło, a produkcja młynarska musiała się zakończyć. W 1883 roku budynek kupił piekarz Jáchym Löwit — od jego nazwiska młyn zaczęto nazywać Löwitovým mlýnem. W 1906 roku obiekt przeszedł na własność miasta Pragi.

W kolejnych dekadach budynek zmieniał funkcje: w latach 50. XX wieku służył jako magazyn ziemniaków, a od 1969 roku korzystał z niego Teatr S. K. Neumanna, przechowujący tam dekoracje i rekwizyty — w tym czasie stan budynku systematycznie się pogarszał. W 1993 roku zarząd nad obiektem przejęła miejska część Praga 8, a w 2000 roku przeprowadzono jego gruntowną rekonstrukcję. Zaledwie dwa lata później, w 2002 roku, młyn poważnie ucierpiał podczas wielkiej powodzi w Pradze i na kolejne lata pozostał pusty, czekając na nowy pomysł na zagospodarowanie.

Jak młyn odzyskał życie?

Zmiana nadeszła wraz z projektem „Zastavení ve mlýně", realizowanym w latach 2021–2023 przez stowarzyszenie Velký mlýn we współpracy z Biblioteką Miejską w Pradze i Czeskim Radiem. Celem było przywrócenie budynkowi funkcji publicznej i otwarcie go na stałe dla mieszkańców. W lipcu 2023 roku w dawnym młynie ruszyła nietypowa filia biblioteki miejskiej oraz kawiarnia z ogródkiem.

Co można dziś robić w Velkém mlýně?

Obiekt pełni dziś rolę wielofunkcyjnego centrum kultury i spotkań lokalnej społeczności. Odbywają się tu koncerty, spotkania sąsiedzkie, wykłady, spektakle teatralne i wystawy, a klimatyczne wnętrze z drewnianym stropem belkowym wspartym na rzeźbionych drewnianych słupach tworzy nietypową scenerię dla tego typu wydarzeń. Zachowały się także budynki gospodarcze, w tym stodoła zdobiona klasycystycznym motywem słońca na wrotach. Latem czynny jest ogródek kawiarniany.

Velký mlýn jest wpisany na listę zabytków kultury (kulturní památka), co podkreśla jego wartość historyczną i architektoniczną dla Pragi.

Najczęstsze pytania

Czym jest Velký mlýn? To dawny młyn wodny w praskiej Libni, wzmiankowany już w 1595 roku, dziś zaadaptowany na bibliotekę i kawiarnię.

Skąd wzięła się nazwa Löwitův mlýn? Od nazwiska piekarza Jáchyma Löwita, który kupił budynek w 1883 roku.

Czy można dziś zwiedzić młyn? Tak — mieści się w nim filia Biblioteki Miejskiej w Pradze oraz kawiarnia, a przestrzeń jest wykorzystywana także na koncerty i wystawy; dostępność poszczególnych pomieszczeń zależy od pory roku i harmonogramu wydarzeń.

Dlaczego młyn przestał działać? Po regulacji koryta Wełtawy w 1872 roku ramię rzeki zasilające młyn wyschło i produkcja młynarska ustała na dobre.