Zámek Veleslavín w Pradze

Zámek Veleslavín to barokowy zameczek w praskiej dzielnicy Praha 6-Veleslavín, otoczony niewielkim parkiem i przez dekady służący celom medycznym, a od 2024 roku stopniowo otwierany dla mieszkańców. Choć nie należy do najbardziej znanych praskich rezydencji, jego historia sięga czasów klasztoru brzewnowskiego i obejmuje wątek związany z odkryciem choroby Alzheimera.

Kiedy powstał zameczek i kto go zaprojektował?

Obecny budynek wzniesiono w latach 1730-1750 w stylu barokowym, a jego autorstwo przypisuje się Kiliánowi Ignácowi Dientzenhoferowi, jednemu z najważniejszych architektów działających wówczas w Czechach. Zameczek stanął na miejscu dawnej wsi Veleslavín, której ślady w dokumentach sięgają aktu założycielskiego klasztoru benedyktynów w Brzewnowie z 993 roku — to właśnie klasztor przez stulecia był właścicielem okolicznych gruntów. Pod koniec XIX wieku budynek rozbudowano o niewielkie neobarokowe skrzydła, które nadały mu obecny, nieco bardziej rozbudowany kształt.

Jaka historia kryje się za murami zameczku?

Na przełomie XIX i XX wieku obiekt zmienił charakter z rezydencji na placówkę leczniczą. W 1910 roku majątek nabyli kuzyni Leo Kosák i Oskar Fischer, którzy urządzili tu sanatorium nerwowo-płucne. To właśnie w tym miejscu Oskar Fischer prowadził badania, dzięki którym niezależnie opisał chorobę dziś znaną jako choroba Alzheimera — fakt niewiele znany szerszej publiczności, a stanowiący jeden z ciekawszych epizodów w dziejach tego miejsca. Z klinice związane są też inne nazwiska: leczyła się tu Charlotta Masaryková, żona pierwszego prezydenta Czechosłowacji, a sam Tomáš Garrigue Masaryk odwiedził zameczek po powrocie do kraju i miał tu później swoje biuro.

Co działo się z zameczkiem w kolejnych dekadach?

Po drugiej wojnie światowej, od lat 50. XX wieku, budynek przeszedł na własność państwa i uzyskał status zabytku kultury. Funkcję placówki medycznej pełnił nieprzerwanie przez kolejne dziesięciolecia — do 2015 roku obiektem zarządzało Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych, a prywatna klinika prowadziła tu działalność aż do 2018 roku, gdy dawna poradnia pulmonologiczna przeniosła się do szpitala w Motole. Od tego czasu budynek stał w dużej mierze niewykorzystany i stopniowo niszczał.

Kto zarządza zameczkiem dzisiaj?

W czerwcu 2024 roku zarząd nad terenem przejęła dzielnica Praha 6, co pozwoliło po raz pierwszy od dawna otworzyć park przy zameczku dla mieszkańców. Park dostępny jest codziennie w godzinach 8:00-20:00, choć sam budynek pozostaje w większości niedostępny ze względów bezpieczeństwa. Wiosną 2026 roku rada miasta Pragi zatwierdziła plan wykupu całego terenu od państwa, aby zapewnić mu trwałą przyszłość. Władze dzielnicy szukają partnerów do renowacji zaniedbanych budynków w kompleksie oraz wypracowania modelu funkcjonowania obiektu na potrzeby kultury, edukacji i wypoczynku mieszkańców.

Jak wygląda zameczek dziś?

Budynek jest parterowy, z centralnym ryzalitem zwieńczonym niewielką wieżyczką — typowy układ dla barokowych rezydencji tego okresu. Otacza go niewielki, kameralny park, którego nastrój nieco zaburza sąsiedztwo ciepłowni. Mimo skromnej skali zameczek pozostaje jednym z ciekawszych przykładów barokowej architektury świeckiej na terenie Pragi 6 i świadkiem wielu zwrotów w swojej historii — od klasztornego majątku, przez rezydencję, po klinikę i miejsce spotkań mieszkańców.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się zámek Veleslavín? W dzielnicy Praha 6-Veleslavín, przy ulicy Veleslavínská, kilka minut spacerem od stacji metra linii A.

Kto zaprojektował budynek? Za prawdopodobnego autora projektu uznaje się Kiliána Ignáca Dientzenhofera, a budowę datuje się na lata 1730-1750.

Czy zameczek można zwiedzać? Sam budynek pozostaje w większości niedostępny, natomiast otaczający go park jest otwarty codziennie w godzinach 8:00-20:00.

Jaki związek ma zameczek z odkryciem choroby Alzheimera? W sanatorium urządzonym tu po 1910 roku pracował Oskar Fischer, który niezależnie opisał chorobę dziś znaną jako choroba Alzheimera.

Co dalej z zameczkiem? Praga planuje wykupić teren od państwa, a dzielnica Praha 6 szuka partnerów do renowacji budynków i stworzenia trwałego modelu ich wykorzystania na cele kulturalne i społeczne.