Toremansmolen

Toremansmolen to drewniany wiatrak w Arendonk, w belgijskiej prowincji Antwerpia, stojący na wzniesieniu Wampenberg przy dzielnicy De Wissel. Jest to ośmioboczny wiatrak "koźlak górnobieżny" (achtkantige bovenkruier), a jego obecna konstrukcja pochodzi z 1809 roku. Od 18 października 1943 roku młyn figuruje jako zabytek chroniony prawem.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa Toremansmolen nie odnosi się do wieży (mimo skojarzenia z "toren"), lecz do rodziny właścicieli. W 1854 roku młyn kupiła rodzina Raeymaekers, znana we wsi pod przydomkiem "die van den Toreman". To właśnie od tego przezwiska młyn przy De Wissel szybko zaczęto nazywać potocznie Toremansmolen — i ta nazwa przetrwała do dziś, choć w dokumentach spotyka się też określenia De Toreman, Steendonker czy Smoutmolen.

Jak głęboko sięga historia młynarstwa w tym miejscu?

Korzenie tego miejsca są znacznie starsze niż sama konstrukcja z 1809 roku. Już w 1280 roku opactwo w Postel starało się przejąć kontrolę nad młynarstwem w Arendonk, a w 1336 roku książę brabancki Jan III nadał opactwu prawo do pierwszego własnego młyna, wzniesionego na wrzosowisku w stronę Mierde. W 1435 roku młyn należący do opactwa przeniesiono na Madritten. Ten sam młyn trafił w ręce prywatne w 1792 roku, a w 1808 roku runął. Rok później, wykorzystując jeszcze zdatne do użytku elementy poprzednika, na Wampenbergu wzniesiono młyn, który stoi tam do dziś.

Co czyni ten młyn wyjątkowym?

Toremansmolen łączy w jednej drewnianej konstrukcji dwie funkcje: młyn zbożowy oraz tłocznię oleju (młyn olejarski). Taka kombinacja w tym typie drewnianego wiatraka jest, według lokalnych źródeł, unikatowa na skalę światową. Tłocznia oleju działała aż do 1946 roku, natomiast część zbożowa pracowała do 1951 roku — po tej dacie młyn przez dziesięciolecia stał nieczynny.

Czy młyn wciąż działa?

Tak. Po latach postoju Toremansmolen przeszedł gruntowną renowację, zakończoną w 2021 roku. Od tego czasu wiatrak odzyskał sprawność techniczną i ponownie może mleć zboże, co czyni go nie tylko zabytkiem do oglądania z zewnątrz, ale żywym przykładem dawnej techniki młynarskiej w ruchu.

Gdzie dokładnie się znajduje?

Młyn stoi w Arendonk, niewielkiej gminie w prowincji Antwerpia, blisko granicy z Niderlandami, w dzielnicy zwanej De Wissel, na wzniesieniu Wampenberg.

Najczęstsze pytania

Z jakiego roku pochodzi obecna konstrukcja młyna? Obecny wiatrak wzniesiono w 1809 roku, częściowo z elementów odzyskanych z poprzedniego młyna, który runął rok wcześniej.

Dlaczego młyn nazywa się Toremansmolen? Od przydomku rodziny Raeymaekers ("die van den Toreman"), która kupiła młyn w 1854 roku.

Czy to typowy wiatrak zbożowy? Nie do końca — łączył funkcję młyna zbożowego z tłocznią oleju, co w drewnianych wiatrakach tego typu jest rzadkością.

Czy można zobaczyć młyn w ruchu? Tak, po renowacji zakończonej w 2021 roku wiatrak odzyskał zdolność do mielenia zboża.