De Heerser

De Heerser to drewniany wiatrak koźlak stojący przy Kronkelstraat w Retie, w belgijskiej prowincji Antwerpia. Choć dziś kojarzony z tą właśnie miejscowością, młyn ma za sobą znacznie dłuższą i bardziej burzliwą historię niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka — zanim trafił do Retie, przez ponad sto lat stał w zupełnie innym miejscu.

Skąd wziął się De Heerser?

Młyn zbudował w 1794 roku Godfried Claessen w Arendonk. Nie był to zwykły projekt gospodarczy — Claessen wzniósł wiatrak na własny koszt jako formę sprzeciwu wobec monopolu młynarskiego, jaki na tym terenie posiadało opactwo w Postel. Opactwa cysterskie od wieków dysponowały wyłącznym prawem do przemiału zboża w okolicznych wsiach, a stawianie konkurencyjnych młynów było jednym z niewielu sposobów, by ten monopol podważyć. W tamtym okresie budowla znana była pod nazwą „Frieës molen" lub „Friedesmolen" i stała na terenie zwanym Middelvelden, nieopodal Hovestraat.

Jak młyn trafił do Retie?

W 1934 roku wiatrak został przeniesiony na obecną lokalizację przy Kronkelstraat, w miejscu oddalonym około trzech kilometrów od centrum wsi, pomiędzy Retie a Schoonbroek. Transport i ponowny montaż całej drewnianej konstrukcji młyna typu koźlak był w tamtych czasach nietypowym, wymagającym dużej precyzji przedsięwzięciem — tego typu budowle składają się z wielu dopasowanych do siebie elementów, które trzeba było zdemontować, przewieźć i złożyć na nowo tak, by mechanizm dalej działał poprawnie.

Skąd wzięła się nazwa De Heerser?

Po przeniesieniu do Retie młyn stał się ostatnim z rzędu sześciu wiatraków działających wówczas w okolicy, w związku z czym zyskał miano „Nieuwe Molen", czyli Nowy Młyn. Dopiero w 1982 roku, po gruntownej renowacji, zmieniono jego nazwę na De Heerser, pod którą jest znany do dziś.

Jaki to typ młyna?

De Heerser jest drewnianym młynem zbożowym typu koźlak (post mill) z zamkniętą podstawą, wzniesionym w konstrukcji charakterystycznej dla końca XVIII wieku. W młynach tego rodzaju cała górna część wraz z mechanizmem mielącym obraca się wokół centralnego, pionowego słupa, co pozwala ustawić skrzydła zgodnie z kierunkiem wiatru — to jedna z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych konstrukcji wiatraków w Europie Zachodniej.

Jaki status ochrony ma młyn?

Od 6 grudnia 1976 roku De Heerser wraz z bezpośrednim otoczeniem figuruje na liście chronionych zabytków. Sam obiekt przez wiele lat nie był użytkowany — młyn stał nieczynny między 1962 a 1981 rokiem. Dopiero renowacja przeprowadzona w latach 1981–1982, w trakcie której nadano mu obecną nazwę, przywróciła go do stanu używalności. Kolejne prace konserwatorskie miały miejsce w 2005 roku, a w 2015 roku młyn przeszedł naprawy oraz odświeżenie malatury, dzięki czemu jego drewniana konstrukcja zachowała się w dobrym stanie do dziś.

Dlaczego warto go zobaczyć?

De Heerser to żywy przykład dziedzictwa przemysłowego regionu Kempen — obszaru, w którym młynarstwo wiatrowe odgrywało niegdyś kluczową rolę w lokalnej gospodarce rolnej. Historia młyna, od buntu przeciwko klasztornemu monopolowi po wędrówkę na nowe miejsce i kolejne renowacje, czyni go ciekawym punktem dla osób interesujących się historią techniki i architekturą wiejską Kempenii.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał młyn De Heerser? Młyn zbudowano w 1794 roku w Arendonk, a do obecnej lokalizacji w Retie przeniesiono go dopiero w 1934 roku.

Dlaczego młyn nazywał się początkowo inaczej? Pierwotnie, gdy stał jeszcze w Arendonk, znany był jako „Frieës molen" lub „Friedesmolen"; nazwę De Heerser nadano mu dopiero w 1982 roku, po przeniesieniu do Retie.

Jaki typ konstrukcji reprezentuje De Heerser? To drewniany młyn zbożowy typu koźlak (post mill) z zamkniętą podstawą, w którym cała górna część obraca się wokół pionowego słupa.

Czy młyn jest chroniony prawnie? Tak, młyn wraz z otoczeniem jest chronionym zabytkiem od 6 grudnia 1976 roku.

Czy młyn był kiedyś nieczynny? Tak, De Heerser nie działał w latach 1962–1981; przywrócono go do użytku po renowacji przeprowadzonej w latach 1981–1982.