Tomáš Garrigue Masaryk

Pomnik Tomáša Garrigue Masaryka stoi w centrum Boskovic, na náměstí 9. května, tuż przed budynkiem dzisiejszego urzędu miejskiego. To jeden z licznych czeskich pomników upamiętniających pierwszego prezydenta Czechosłowacji, ale historia boskowickiej rzeźby wyróżnia się dramatycznym epizodem z czasów okupacji — pomnik przetrwał wojnę tylko dzięki odwadze kilku mieszkańców miasta.

Skąd wziął się pomysł na pomnik?

Inicjatywa wzniesienia pomnika Masarykowi wyszła od miejscowych legionistów po wizycie prezydenta w Boskovicach w 1929 roku. Wizyta głowy państwa w niewielkim moravskim mieście była wydarzeniem na tyle istotnym, że środowisko byłych legionistów postanowiło upamiętnić ją trwałym monumentem.

Kto zaprojektował i wykonał rzeźbę?

Model pomnika przygotował Leopold Schmidt — profesor gimnazjum, artysta i sam były legionista. Wykonanie właściwej rzeźby powierzono jednak akademickiemu rzeźbiarzowi Josefowi Otoupalowi, który również mieszkał w Boskovicach. Połączenie lokalnego pomysłodawcy-amatora i zawodowego rzeźbiarza z tego samego miasta nadało przedsięwzięciu wyraźnie obywatelski, oddolny charakter.

Kiedy odsłonięto pomnik?

Uroczyste odsłonięcie odbyło się w niedzielę 7 października 1934 roku, przed budynkiem ówczesnego urzędu powiatowego przy dzisiejszym náměstí 9. května. Data ta wpisuje się w okres, gdy w całej Czechosłowacji powstawało wiele podobnych monumentów ku czci "prezydenta wyzwoliciela" — Masaryk był wtedy wciąż żyjącym symbolem niepodległości państwa.

Co spotkało pomnik podczas okupacji?

27 lipca 1940 roku boskowicki urząd powiatowy, działając pod naciskiem niemieckich władz okupacyjnych, nakazał natychmiastowe usunięcie pomnika Masaryka — reprezentował on wartości całkowicie sprzeczne z ideologią okupanta. Rozkaz miał zostać wykonany od razu, z asystą policji.

Dzięki postawie kilku odważnych mieszkańców rzeźba nie trafiła jednak na przetop. Żandarm z Jedovnic nazwiskiem Slám oraz mieszkaniec Boskovic nazwiskiem Juříček pomogli burmistrzowi Metodějowi Šebeli ukryć posąg w miejskim archiwum. Do władz okupacyjnych trafił natomiast fałszywy raport, jakoby pomnik oddano na zbiórkę złomu — standardowy w tamtym czasie pretekst do niszczenia niewygodnych symboli. Dzięki temu podstępowi oryginalna rzeźba przetrwała wojnę w ukryciu.

Gdzie stoi pomnik dzisiaj?

Pomnik znajduje się na náměstí 9. května 954/2 w Boskovicach, bezpośrednio przed budynkiem urzędu miejskiego — a więc w tym samym miejscu, w którym stanął przy odsłonięciu w 1934 roku. To jeden z symboli lokalnej pamięci o okresie pierwszej republiki i jednocześnie świadectwo cichego oporu mieszkańców wobec okupacyjnych nakazów.

Kim był Tomáš Garrigue Masaryk?

Masaryk (1850–1937) był pierwszym i najdłużej urzędującym prezydentem Czechosłowacji, filozofem i działaczem politycznym, nazywanym "ojcem niepodległej Czechosłowacji" oraz "prezydentem wyzwolicielem". W narodzie zyskał poufały przydomek "Tatíček" (tatuś), a skrót jego imienia i nazwisk — TGM — do dziś funkcjonuje jako powszechnie rozpoznawalny symbol pierwszej republiki czechosłowackiej.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik Masaryka w Boskovicach? Na náměstí 9. května 954/2, przed budynkiem urzędu miejskiego, w tym samym miejscu, w którym go odsłonięto w 1934 roku.

Kto wykonał pomnik? Model stworzył Leopold Schmidt, a samą rzeźbę wykonał akademicki rzeźbiarz Josef Otoupal — obaj związani z Boskovicami.

Kiedy odsłonięto pomnik? 7 października 1934 roku, w obecności mieszkańców i przedstawicieli lokalnych władz.

Co stało się z pomnikiem podczas II wojny światowej? W 1940 roku niemieckie władze okupacyjne nakazały jego usunięcie. Dzięki pomocy żandarma Sláma i mieszkańca Juříčka burmistrz Metoděj Šebela ukrył rzeźbę w miejskim archiwum, a władzom przedstawiono fałszywy raport o oddaniu pomnika na złom — dzięki temu przetrwał wojnę.

Czy warto zobaczyć pomnik podczas zwiedzania Boskovic? Tak — stoi w samym centrum miasta, przy głównym placu, więc naturalnie znajduje się na trasie zwiedzania historycznego śródmieścia i można go zobaczyć przy okazji spaceru po náměstí 9. května.