Piruchtův mlýn

Pirochtův mlýn (spotykana też pisownia Piruchtův mlýn, od nazwiska obecnych właścicieli) to zabytkowy młyn wodny w Boskovicích, w kraju południowomorawskim w Czechach. Stoi nad rzeką Bělą, we wschodniej części doliny Pilské údolí, przy adresie Podhradí 689/23.

Jak stary jest młyn i skąd wzięła się jego nazwa?

Obiekt ma rodowód renesansowy — widnieje już na mapie I zdjęcia wojskowego z lat 1764–1768. Historia właścicieli sięga jednak dalej: w 1648 roku młyn odbudował Václav Souček, w 1744 roku przeszedł pod zarząd rodu Dietrichsteinów w ręce Jakuba Ambrože, w 1833 roku należał do Františka Ambrože, a w latach 1920–1921 do Rudolfa Martince i Antonína Petra. Od 1927 roku młyn pozostaje w rękach rodziny o nazwisku Piruchta (zapisywanym też jako Pirochta) — to właśnie od niej pochodzi nazwa obiektu. Obecnym właścicielem jest Jan Piruchta, który odziedziczył młyn w 1977 roku.

Jak wygląda budynek młyna?

Piętrowa budowla na planie prostokąta łączy pod jednym dachem część mieszkalną i młyńską. Ściany są murowane z mieszanego kamienno-ceglanego muru, a gładką fasadę zdobi ramowanie lizenowe. Dach siodłowy z naczółkami kryje eternit, ułożony na starszym, zachowanym pod spodem poszyciu gontowym. Część mieszkalna ma układ trzytraktowy z centralną sienią — sień na parterze jest sklepiona kolebkowo, a na piętro prowadzi drewniana galeria. W obu kondygnacjach zachowały się ślady tzw. czarnych kuchni, czyli pomieszczeń bez komina, w których dym odprowadzano bezpośrednio do wnętrza. Część młyńska ma układ jednotraktowy rozłożony na trzech poziomach, z osobnym wejściem od strony południowej.

Co zachowało się z dawnego wyposażenia?

Wewnątrz przetrwały szczątki koła wodnego zasilanego wodą wierzchnią oraz niemal kompletny zestaw urządzeń z początku XX wieku: walcowe mlewniki typu amerykańskiego, czyszczarki do zboża, elewatory kubełkowe, transmisje, koła pasowe i zębate, prasa walcowa, łuszczarka oraz przenośniki wraz z podestem do workowania mąki. Jako napęd pomocniczy służył silnik na olej napędowy produkcji firmy Breitfeld, Daněk a spol. z pobliskiego Blanska — znanego producenta maszyn przemysłowych.

Skąd młyn czerpał wodę?

Pierwotnie woda płynęła do koła kanałem prowadzącym ze stawu młyńskiego. Staw zlikwidowano w latach 50. XX wieku, a w jego miejscu powstało boisko sportowe. Obecnie woda dopływa podziemnym kanałem z przelewu sąsiedniego młyna Dvořáčkova.

Czym była kaskada boskovicka?

Pirochtův mlýn stanowił jeden z elementów tzw. kaskady boskovickiej — układu pięciu młynów i dwóch tartaków rozłożonych na odcinku około trzech kilometrów rzeki Bělá. Oprócz niego należały do niej młyny Šmelcovna, Klevetův, Lasákův i Dvořáčkův oraz Puklův mlýn, a także tartak Podlesní. Spośród wszystkich tych obiektów Pirochtův mlýn jest jedynym, który zachował się w niemal nienaruszonym stanie.

Czy młyn można zwiedzać?

Od 14 lipca 2015 roku obiekt figuruje w rejestrze nieruchomych zabytków kultury pod numerem 105675. Młyn nie pracuje już produkcyjnie — dziś pełni funkcję domu mieszkalnego, a część pomieszczeń wykorzystywana jest do przechowywania warzyw. Budynek pozostaje własnością prywatną i nie jest udostępniony do zwiedzania, a jego stan opisuje się jako zadowalający, mimo widocznych uszkodzeń dachu i elewacji.

Najczęstsze pytania

Czy Pirochtův mlýn nadal miele zboże? Nie. Obiekt służy dziś jako dom mieszkalny i pomieszczenie gospodarcze, a dawne urządzenia młyńskie mają wyłącznie wartość zabytkową.

Czy można wejść do środka młyna? Nie, budynek jest prywatną własnością rodziny Piruchta i nie jest otwarty dla zwiedzających.

Skąd wzięła się nazwa młyna? Pochodzi od nazwiska rodziny Piruchta (zapisywanego też Pirochta), która włada obiektem od 1927 roku.

Ile młynów liczyła kaskada boskovicka? Pięć młynów — Šmelcovna, Klevetův, Lasákův, Dvořáčkův i Pirochtův — oraz dwa tartaki na trzykilometrowym odcinku rzeki Bělá.

Od kiedy młyn jest chroniony jako zabytek? Od 14 lipca 2015 roku, kiedy wpisano go do rejestru nieruchomych kulturních památek pod numerem 105675.