Tomáš Garrigue Masaryk

Náměstí T. G. Masaryka to główny plac Dvůr Králové nad Labem, miasta nad Łabą w północno-wschodnich Czechach. Nazwa placu upamiętnia Tomáša Garrigue Masaryka — pierwszego i najdłużej urzędującego prezydenta Czechosłowacji, nazywanego w narodzie „Tatíčkem" i uznawanego za ojca niepodległego państwa. Sam plac żyje jednak od wieków własnym rytmem: otaczają go zabytkowa ratusz, secesyjna kamienica i barokowa kolumna maryjna, a w jego centrum bije fontanna z rzeźbą postaci z legendarnego rękopisu.

Dlaczego plac nosi imię Masaryka?

Tomáš Garrigue Masaryk (1850–1937) stał na czele Czechosłowacji od jej powstania w 1918 roku aż do 1935 roku — dłużej niż jakikolwiek inny prezydent w historii kraju. W czeskiej pamięci zbiorowej funkcjonuje jako „prezydent oswobodziciel", filozof i mąż stanu, którego inicjały TGM stały się swoistym narodowym skrótem-symbolem. Nadanie jego imienia głównemu placowi Dvůr Králové — podobnie jak dziesiątkom innych placów i ulic w całym kraju — było w okresie międzywojennym wyrazem hołdu dla twórcy niepodległości. Losy takich upamiętnień bywały burzliwe: w wielu czeskich miastach pomniki i tablice poświęcone Masarykowi znikały w czasach okupacji i po przewrocie komunistycznym w 1948 roku, wracając na swoje miejsce dopiero po 1989 roku.

Co zobaczyć na samym placu?

Sercem placu jest kamienna ratusz, której najstarsza część sięga 1572 roku, przebudowana w obecnej formie w 1833 roku — to wciąż siedziba władz miejskich. Obok stoi secesyjna kamienica dawnej spółdzielni spożywców, wzniesiona w latach 1909–1910, rozpoznawalna dzięki ozdobnej fasadzie z początku XX wieku. Trzecim wyróżniającym się elementem jest barokowa kolumna maryjna w kształcie ozdobnej piramidy, dzieło rzeźbiarza Josefa Procházki z Chrudimi, powstała w latach 1750–1754.

Skąd fontanna z wojownikiem?

W centralnej części placu stoi fontanna zwieńczona rzeźbą postaci Záboja — legendarnego bohatera znanego z tzw. Rękopisu królowodworskiego, XIX-wiecznego literackiego falsyfikatu, który miał zostać odnaleziony właśnie w Dvůrze Králové. Rzeźbę, przedstawiającą postać w starosłowiańskim stroju z mieczem i gęślami, wykonali miejscowi rzeźbiarze František i Antonín Wagnerowie; odsłonięto ją 29 września 1857 roku z okazji 40. rocznicy „odkrycia" rękopisu. W 1950 roku fontannę przeniesiono na obrzeża miasta, a na plac wróciła dopiero w 2005 roku, po renowacji, i od tamtej pory ponownie stanowi wizytówkę centrum.

Jak dziś wygląda życie placu?

Náměstí T. G. Masaryka pełni funkcję głównego rynku i miejsca spotkań mieszkańców Dvůr Králové — stąd wychodzą trasy spacerowe po historycznym centrum, a plac bywa też punktem startowym miejskich gier terenowych i aplikacji mobilnych oferowanych turystom. To naturalny punkt wyjścia do zwiedzania miasta znanego przede wszystkim z zoo oraz z domniemanego miejsca odkrycia Rękopisu królowodworskiego.

Najczęstsze pytania

Dlaczego plac w Dvůr Králové nosi imię Masaryka? Nazwa upamiętnia Tomáša Garrigue Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji, podobnie jak wiele innych placów w czeskich miastach nazwanych na jego cześć w okresie międzywojennym.

Czy na placu stoi pomnik samego Masaryka? Centralnym punktem placu jest fontanna z rzeźbą Záboja z 1857 roku, a nie pomnik Masaryka — to postać z legendarnego rękopisu, nie prezydenta.

Co warto zobaczyć na placu poza fontanną? Zabytkową ratusz z rdzeniem z 1572 roku, secesyjną kamienicę dawnej spółdzielni z lat 1909–1910 oraz barokową kolumnę maryjną z połowy XVIII wieku.

Kiedy fontanna z Zábojem wróciła na swoje pierwotne miejsce? Po przeniesieniu na obrzeża miasta w 1950 roku fontanna wróciła na plac po renowacji zakończonej w 2005 roku.