Ter Rijst, Herzele

Ter Rijst to murowany wiatrak typu koźlak (dziś w formie młyna murowanego) stojący w Herzele, w prowincji Flandria Wschodnia w Belgii. Należy do trzech młynów w gminie Herzele, które do dziś zachowały sprawność mechaniczną i mogą obracać skrzydłami, choć nie wszystkie pracują na co dzień przy produkcji mąki. Obiekt stoi na wzniesieniu przy drodze prowadzącej w stronę kościoła dawnej parafii Sint-Antelinks, co od wieków dawało mu dobrą ekspozycję na wiatr wiejący znad okolicznych pól.

Skąd wzięła się nazwa i jak stary jest młyn?

Pierwsza pisemna wzmianka o drewnianym młynie zbożowym w tym miejscu pochodzi z 1427 roku, ale badacze historii regionu wskazują, że jakiś młyn mógł stać na tej działce już w XIII wieku — teren należał wówczas do opactwa premonstratensów w Ninove, które objęło go w posiadanie w 1177 roku. Na mapach z lat 1745–1748 oraz około 1775 roku widnieje drewniany młyn-koźlak określany jako Molen van Sint-Antelinckx, czyli młyn przy dawnym kościele Sint-Antelinks.

Co wydarzyło się z młynem w czasach francuskich?

Pod koniec XVIII wieku, w okresie panowania francuskiego na terenach dzisiejszej Flandrii, majątki kościelne i klasztorne były masowo konfiskowane i sprzedawane na publicznych licytacjach. Nie ominęło to również drewnianego młyna stojącego niedaleko kościoła Sint-Antelinks. Niedokończoną wówczas konstrukcję nabył w 1797 roku Armand De Graeve, pochodzący z Haaltert syn młynarza, co pozwoliło dokończyć budowę i uruchomić młyn do regularnej pracy.

Kto był właścicielem młyna przez kolejne dekady?

W 1839 roku młyn trafił w ręce rodziny Buyse, która pozostała jego właścicielem aż do 1975 roku — a więc przez ponad sto trzydzieści lat. To właśnie w tym długim okresie młyn zyskał swój obecny charakter i lokalne znaczenie jako element krajobrazu rolniczego regionu Herzele.

Jakie są wymiary i jak wygląda dzisiaj?

Konstrukcja młyna sięga 14 metrów wysokości, a rozpiętość skrzydeł wynosi łącznie 24 metry — to solidne proporcje jak na młyn wiejski tego typu. W latach 2007–2009 obiekt przeszedł gruntowną rekonstrukcję, którą na zlecenie gminy Herzele przeprowadziła firma młynarska Molenbouw Thomaes nv z Beveren-Roeselare. Dzięki tym pracom mechanizm i skrzydła odzyskały sprawność, a młyn nadal może się obracać, prezentując odwiedzającym tradycyjną technologię wiatrakową w niemal pełnej krasie.

Dlaczego warto zobaczyć Ter Rijst?

Młyn Ter Rijst to nie tylko zabytek techniki, ale też punkt orientacyjny w krajobrazie Herzele — stoi na wzniesieniu widocznym z daleka, otoczony polami uprawnymi typowymi dla tej części Flandrii Wschodniej. Dla osób interesujących się historią młynarstwa czy architekturą przemysłową dawnej wsi to okazja, by zobaczyć obiekt, którego korzenie sięgają średniowiecza, a którego konstrukcja przetrwała rewolucję francuską, zmiany właścicieli i współczesną renowację.

Najczęstsze pytania

Czy młyn Ter Rijst wciąż działa? Mechanizm został odrestaurowany w latach 2007–2009 i skrzydła mogą się obracać, choć młyn funkcjonuje dziś przede wszystkim jako zabytek, a nie jako czynny zakład produkcyjny.

Jak długo w tym miejscu stoi młyn? Pierwsza wzmianka pisemna pochodzi z 1427 roku, ale teren mógł być wykorzystywany pod młyn już od XIII wieku.

Kto zbudował obecną, murowaną wersję młyna? Konstrukcję z okresu porewolucyjnego dokończył Armand De Graeve po zakupie niedokończonego młyna w 1797 roku.