Te Rullegem, Herzele

Te Rullegem to drewniany wiatrak koźlak stojący na północno-wschodniej stronie Molenstraat w Herzele, w belgijskiej prowincji Flandria Wschodnia, około kilometra na południowy wschód od miejscowego kościoła. Choć dziś wygląda na malowniczy element krajobrazu, przez wieki był tu miejscem pracy, a nie tylko widokiem do zdjęcia.

Skąd wzięła się nazwa i jak stary jest ten młyn?

Najstarsza wzmianka o młynie w tym miejscu pochodzi z 1380 roku — wtedy budowla została zniszczona podczas najazdu Ludwika z Male, hrabiego Flandrii. To, co można zobaczyć dzisiaj, nie jest jednak tamtą konstrukcją. Obecny wiatrak powstał w 1618 roku, gdy Franciscus du Pre — cieśla i zarazem młynarz — osobiście wybrał piętnaście dębów z okolicznego lasu na budulec. Konstrukcja typu koźlak (post mill) to jeden z najstarszych typów wiatraków w Europie: cała górna część budowli, wraz ze skrzydłami, obraca się wokół centralnego pionowego słupa, co pozwalało ustawiać skrzydła zgodnie z kierunkiem wiatru.

Dlaczego mieszkańcy nie mieli wyboru, gdzie mielić zboże?

Dokument z 1626 roku potwierdza, że młyn miał status tzw. banmolen — młyna przymusowego. Oznaczało to, że mieszkańcy domeny Herzele byli zobowiązani mleć swoje zboże właśnie tutaj, u młynarza pracującego dla pana feudalnego. Taki system był typowy dla średniowiecznej i wczesnonowożytnej Flandrii: młyn stanowił jedno z narzędzi władzy i dochodu lokalnego seniora, a chłopi nie mogli po prostu wybrać konkurencyjnego młyna, nawet gdyby był bliżej lub tańszy.

Kto był właścicielem młyna na przestrzeni wieków?

Od początku XVI do początku XIX wieku młyn należał do Pana Herzele — czyli lokalnego feudała sprawującego władzę nad okolicznymi ziemiami. Sytuacja zmieniła się wraz z przemianami politycznymi i gospodarczymi epoki napoleońskiej: w 1802 roku młyn sprzedano na publicznej licytacji. Kolejna zmiana właściciela nastąpiła w 1836 roku, gdy nabył go Theofiel Maria Gisleen, baron van de Woestijne. Od 1905 roku młyn pozostaje w rękach rodziny du Parc Locmaria, która utrzymuje z nim związek do dziś.

Co zmieniło się w młynie w czasach współczesnych?

W 1962 roku Te Rullegem oficjalnie wpisano na listę zabytków chronionych, co zabezpieczyło budowlę przed rozbiórką lub niekontrolowaną przebudową. W 1991 roku drewniane skrzydła — z natury podatne na gnicie i uszkodzenia w wilgotnym flamandzkim klimacie — zastąpiono trwalszymi, stalowymi skrzydłami o długości 23 metrów. To rozwiązanie, choć mniej "autentyczne" wizualnie, pozwoliło zachować funkcjonalność młyna przy niższych kosztach konserwacji.

W 2014 roku obok wiatraka odtworzono działający kierat konny (rosmolen) — urządzenie napędzane przez konia chodzącego w kółko, używane niegdyś jako zapasowy sposób mielenia zboża w dni bezwietrzne. Dzięki temu w jednym miejscu odtworzono cały historyczny krajobraz młynarski: wiatrak zależny od pogody i jego mechaniczne uzupełnienie niezależne od warunków atmosferycznych.

Najczęstsze pytania

Czy młyn Te Rullegem można zwiedzać? Jako zabytek chroniony od 1962 roku młyn jest częścią lokalnego dziedzictwa gminy Herzele, choć dostępność wnętrza dla zwiedzających zależy od bieżących ustaleń opiekunów obiektu i lokalnych wydarzeń kulturalnych.

Czym różni się koźlak od innych typów wiatraków? W koźlaku (post mill) cała górna konstrukcja obraca się na pionowym słupie razem ze skrzydłami, w przeciwieństwie do młynów wieżowych, gdzie obraca się jedynie górna czapa z mechanizmem skrzydeł.

Do czego służy kierat konny obok wiatraka? Rosmolen to alternatywne źródło napędu do mielenia zboża, wykorzystujące siłę konia zamiast wiatru — działało niezależnie od pogody, gdy wiatr był zbyt słaby lub zbyt silny do bezpiecznej pracy skrzydeł.