Templštejn

Templštejn to zaskakująco duża zamkowa ruina wznosząca się na skalnym cypelku nad rzeką Jihlavą, około 3 km od centrum Jamolic na Znojemsku. To jeden z niewielu zamków na Morawach założonych przez zakon templariuszy, a jego historia — od rycerskiej komandorii przez pożar po XX-wieczne wykopaliska — czyni go jednym z ciekawszych celów wycieczkowych w regionie południowomorawskim.

Jak templariusze trafili do Jamolic?

Templariusze pojawiają się w źródłach dotyczących Jamolic już 31 sierpnia 1279 roku, a kolejna wzmianka pochodzi z 1 grudnia 1281. Zakon założył tam kościół, plebanię i pierwszą osadę, tworząc lokalną komandorię. Sam zamek Templštejn wyrósł nieco później — pierwsza pisana wzmianka o nim pochodzi z 16 lipca 1298 roku, a budowę datuje się na lata 1281–1298. Templariusze potwierdzeni są w dokumentach jeszcze w latach 1301 i 1303, czyli tuż przed likwidacją zakonu.

Dlaczego zakon zniknął z zamku tak szybko?

W 1312 roku papież rozwiązał zakon templariuszy, a majątek trafił w ręce innych zgromadzeń, przede wszystkim joannitów (hospitalariuszy). Templštejn zmienił więc właściciela niedługo po zbudowaniu. W 1318 roku zamek należał już do Bertolda Pirknera z Kutnej Hory, a w kolejnych dekadach przechodził z rąk do rąk — wśród właścicieli byli Přibík z Šelmberka (1349) oraz Jindřich z Lipé, marszałek Królestwa Czeskiego, który kupił zamek w 1379 roku za 3200 praskich groszy. Ród panów z Lipé władał Templštejnem najdłużej, około 70 lat.

Jak wygląda zamek dzisiaj?

Najstarsze jądro zamku, powstałe przed 1298 rokiem, ma formę zamkniętego, nieregularnego pięcioboku o zaokrąglonych narożnikach i wymiarach około 40 na 30 metrów, z tępym narożnikiem skierowanym w stronę drogi dojazdowej. Mur obwodowy miał grubość ok. 2,2 metra i wysokość do 12 metrów. Około 1470 roku dobudowano potężny mur szczytowy o długości 70 metrów, szerokości 5 metrów i wysokości około 11 metrów — miał chronić zamek przed coraz groźniejszą artylerią. Zachował się także masywny filar bramny o grubości 2,5 metra z przejazdem wysokim na zaledwie 1,7 metra oraz resztki zachodniej bramy z wieżą. W południowym budynku pałacowym można rozpoznać wielką salę z trzema ostrołukowymi oknami i głęboko rozglifionymi otworami, a kamienne płyty wskazują na miejsce po kominku — sugeruje to, że był to pałac o dość wysokim standardzie. Wejście na dziedziniec strzegła studnia wykuta w skale, obecnie głęboka na 7,5 metra (legenda mówi o studni głębokiej na 500 łokci, skrywającej komnaty ze skarbem — zasypano ją w 1883 roku dla bezpieczeństwa). Od strony wzgórza zamek odcinała fosa głęboka na 25 metrów, przez którą prowadziły drewniane mosty.

Co pogrzebało zamek?

Templštejn nigdy nie został zdobyty siłą, ale przetrwał do połowy XVI wieku, gdy strawił go wielki pożar. Badania prowadzone przez leśniczego Štencla w latach 1900–1906 odkryły warstwę popiołu i spalonych belek, kamiennych kul i ludzkich kości, a także metalowe przedmioty — miecze i elementy oporządzenia konia — co wskazuje, że w chwili katastrofy zamek był w pełni zamieszkany i wyposażony, a nie opuszczony. Ostatnim głośnym właścicielem z rodu panów z Lipé był Pertold Bohobud, uczestnik powstania stanowego 1618–1620, skazany na utratę głowy i prawej ręki (kara fizyczna została mu później darowana) — zmarł w wygnaniu w biedzie. Później zamek należał do rodu Lichtensteinów (do 1908), a następnie Kinských, aż do konfiskaty w 1945 roku. W 2011 roku, gdy państwowe przedsiębiorstwo leśne uznało ruinę za zbędny majątek, zamek kupił obecny właściciel, inż. David Hamza.

Najczęstsze pytania

Czy Templštejn był zamkiem templariuszy? Tak, to jeden z niewielu zamków na Morawach założonych przez zakon templariuszy, którzy działali w Jamolicach od 1279 roku i wybudowali zamek między 1281 a 1298 rokiem.

Czy zamek został zdobyty w bitwie? Nie — źródła i wykopaliska wskazują, że Templštejn nigdy nie padł w wyniku ataku. Zniszczył go wielki pożar w połowie XVI wieku, gdy budowla była wciąż w pełni zamieszkana.

Ile trwała obecność templariuszy na zamku? Zakon działał tam krótko — od założenia komandorii w Jamolicach (1279) do rozwiązania zakonu przez papieża w 1312 roku, czyli około trzech dekad.

Co można dziś zobaczyć na miejscu? Zachowane są fragmenty murów obwodowych, potężny mur szczytowy z XV wieku, filar bramny, resztki pałacu południowego z ostrołukowymi oknami oraz studnia wykuta w skale.

Jak dojechać do zamku? Ruina leży około 3 km od centrum Jamolic w powiecie Znojmo, na skalnym cypelku nad rzeką Jihlavą, niedaleko Moravského Krumlova.