Mlýn Hrubšice

Mlýn Hrubšice to zabytkowy młyn wodny stojący we wsi Hrubšice tuż przy Ivančicích na południowej Morawie, naprzeciwko miejscowego pałacu, nad kanałem odprowadzonym z rzeki Jihlavy. To jeden z tych obiektów, które łatwo przeoczyć, jadąc do samego zamku – a szkoda, bo historia budynku sięga początku XVII wieku i pokazuje, jak wyglądało codzienne zaplecze gospodarcze niewielkiego szlacheckiego majątku.

Kiedy powstał młyn w Hrubšicích?

Najstarsza udokumentowana faza budowy młyna pochodzi z 1613 roku, kiedy okoliczny majątek należał do rodu panów z Lipé. Budynek, który stoi tu dzisiaj, nie jest jednak tym samym obiektem sprzed czterystu lat – obecna forma młyna ukształtowała się dopiero w drugiej tercji XIX wieku, po kolejnych przebudowach.

Kto prowadził młyn i jak duży był zakład?

W 1755 roku majątek trafił na dzierżawę emfiteutyczną (czyli długoterminową, dziedziczną) do rąk Tomáša Jana Schneidera. Ówczesne zapisy określają młyn jako obiekt z pięcioma kamieniami młyńskimi – jak na wiejski młyn to spora skala, świadcząca o tym, że zaopatrywał okolicę w mąkę na poważną skalę, a nie tylko lokalnych gospodarzy.

Co sprawia, że ten młyn jest wyjątkowy?

Mlýn Hrubšice bywa opisywany jako cenne świadectwo działalności gospodarczej mniejszego szlacheckiego majątku – i to nie tylko ze względu na funkcję. Budynek ma dość wyrafinowaną dekorację artystyczną, rzadko spotykaną przy młynach należących do rodów szlacheckich i innych zabudowaniach gospodarczych tego typu. To właśnie ten detal odróżnia go od typowych, czysto użytkowych młynów wiejskich.

Dlaczego młyn przestał działać?

Losy młyna odwróciły się po 1950 roku, gdy obiekt przejęła spółdzielnia rolnicza. Zamiast mąki zaczęto tu mleć złom – funkcja całkowicie oderwana od pierwotnego przeznaczenia budynku. Ostateczny cios przyszedł wraz z uszkodzeniem systemu wodnego na rzece Jihlavě, który zasilał kanał młyński; bez sprawnego dopływu wody młyn stracił rację bytu jako zakład produkcyjny.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Zespół zabudowań składa się z budynku mieszkalnego oraz prostopadle do niego ustawionego budynku młyńskiego, a także kanału z towarzyszącą mu maszynownią. Cały obiekt stoi naprzeciwko pałacu w Hrubšicích i jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej, co chroni go przed dalszą degradacją substancji zabytkowej.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał młyn w Hrubšicích? Najstarsza zachowana faza budowy pochodzi z 1613 roku, ale obecny kształt budynku ukształtował się dopiero w drugiej tercji XIX wieku.

Kto zarządzał młynem w XVIII wieku? Od 1755 roku młyn był w dzierżawie emfiteutycznej Tomáša Jana Schneidera. Ówczesny opis mówi o pięciu kamieniach młyńskich.

Dlaczego młyn w Hrubšicích przestał działać? Po 1950 roku przejęła go spółdzielnia rolnicza i wykorzystywała do mielenia złomu, a ostateczne zniszczenie spowodowało uszkodzenie systemu wodnego na rzece Jihlavě.

Czy młyn jest chroniony jako zabytek? Tak, Mlýn Hrubšice figuruje jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Gdzie dokładnie znajduje się młyn? Stoi we wsi Hrubšice, naprzeciwko tamtejszego pałacu, nad kanałem prowadzonym z rzeki Jihlavy, w bezpośrednim sąsiedztwie Ivančic.