Zamek Rabštejn koło Dukovan

Rabštejn to zrujnowany zamek w kraju Wysoczyzna (Vysočina), w powiecie Třebíč, położony na wąskim cyplu nad doliną rzeki Jihlavy, w pobliżu wsi Dukovany. Od reszty regionu odróżnia go bezpośrednie sąsiedztwo zbiornika wodnego Mohelno — dolnego zbiornika elektrowni szczytowo-pompowej działającej wraz z elektrownią jądrową w Dukovanech. Ruiny leżą mniej więcej w połowie szlaku turystycznego łączącego Dukovany z Kramolínem i są dostępne bezpłatnie przez cały rok.

Kto zbudował zamek i skąd pochodzi jego nazwa w źródłach historycznych?

Zamek powstał w pierwszej połowie XIV wieku z inicjatywy panów z Janovic. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1358 roku i dotyczy transakcji sprzedaży — Vok z Holštejna oraz Drslav z Šelmberka odkupili wówczas Rabštejn od Pešíka z Janovic. Ten zapis w księgach ziemskich jest najstarszym potwierdzonym śladem istnienia twierdzy i punktem odniesienia dla wszystkich późniejszych badań historycznych obiektu.

Jak zamek trafił w ręce rycerzy-rabusiów?

Po kolejnych zmianach właścicieli twierdza znalazła się w rękach panów z Kunštátu. W czasie wojen husyckich stacjonowała tu husycka załoga, a na początku XV wieku Rabštejn stał się siedzibą Hynka zwanego „Suchý Čert" (Suchy Diabeł) z rodu Kunštátów — rycerza rabusia, który wykorzystywał obronne położenie zamku do łupieżczych wypraw po okolicy. Twierdza służyła wówczas jako baza wypadowa dla band napadających na kupców i okoliczne wsie, co uczyniło ją poważnym problemem dla morawskiej szlachty.

Dlaczego zamek został zniszczony?

Skala szkód wyrządzanych przez załogę Rabštejnu doprowadziła do decyzji podjętej na zjeździe stanów morawskich w Velkém Meziříčí w 1440 roku — postanowiono zamek wykupić i zburzyć. Sześć lat później, w 1446 roku, wojska stanów morawskich zdobyły twierdzę i dokonały jej zniszczenia. W dokumentach z 1476 roku Rabštejn figuruje już jako „zamek zburzony", co potwierdza trwały charakter tej destrukcji — twierdzy nigdy nie odbudowano.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Z pierwotnie dość rozległego założenia zachowały się jedynie niewielkie fragmenty murów. Badania architektoniczne wskazują, że zamek miał prostokątny układ dwupałacowy o wymiarach około 40 na 24 metry, a mury łączące oba budynki mieszkalne miały grubość do dwóch metrów. Całość otaczał zewnętrzny pas obronny złożony z palisady, fosy i wałów, a na początku XV wieku od strony wschodniej dobudowano dodatkowe umocnienie. W 2017 roku teren zamku objęto powierzchniowymi badaniami archeologicznymi. Ruiny są wpisane do rejestru zabytków kultury i pozostają swobodnie dostępne dla zwiedzających.

Jak dotrzeć do zamku i co warto połączyć ze zwiedzaniem?

Rabštejn leży przy oznakowanym szlaku pieszym (czerwonym lub zielonym) między Dukovanami a Kramolínem, na wysokości około 350 metrów nad poziomem morza, ponad zakolem Jihlavy. W pobliżu przebiega też trasa rowerowa okrążająca zbiornik Mohelno, dzięki czemu wycieczkę do ruin łatwo połączyć ze zwiedzaniem okolic zbiornika i doliny rzeki.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się zamek Rabštejn? Na cyplu nad doliną Jihlavy, w powiecie Třebíč w kraju Wysoczyzna, mniej więcej w połowie drogi między Dukovanami a Kramolínem, blisko zbiornika Mohelno.

Kiedy powstał zamek i kiedy go zniszczono? Zbudowano go w pierwszej połowie XIV wieku, pierwsza wzmianka pochodzi z 1358 roku. Zburzony został przez wojska stanów morawskich w 1446 roku po decyzji zjazdu w Velkém Meziříčí z 1440 roku.

Czy da się pomylić ten zamek z innym Rabštejnem? Tak — istnieje inny obiekt o zbliżonej nazwie, Rabštejnek, położony w Rabštejnské Lhotě w kraju pardubickim. To zupełnie inny zamek, w innym regionie Czech.

Czy wstęp na ruiny jest płatny? Nie, teren zamku jest swobodnie i bezpłatnie dostępny przez cały rok.

Co warto zobaczyć w okolicy? Zbiornik wodny Mohelno wraz z trasą rowerową wokół niego oraz dolinę rzeki Jihlavy, którą można oglądać ze wzniesienia, na którym stoją ruiny.