synagogue in Černovice

Synagoga w Černovicích to dawny żydowski dom modlitwy stojący przy ulicy Na Potoce, około sto metrów na północ od Mariánského náměstí w Černovicích, w powiecie Pelhřimov, w kraju Wysoczyna. Choć od dekad nie pełni już swojej pierwotnej funkcji religijnej, budynek pozostaje jednym z niewielu materialnych świadectw obecności społeczności żydowskiej w tym regionie Czech.

Kiedy powstała synagoga w Černovicích?

Budowlę wzniesiono w pierwszej połowie XIX wieku, w okresie gdy miejscowa gmina żydowska funkcjonowała już od dawna i potrzebowała stałego miejsca do modlitwy. Pierwotny kształt budynku nie przetrwał jednak w niezmienionej formie — w 1857 roku miejscowość dotknął pożar, który poważnie uszkodził synagogę. Odbudowano ją wówczas w stylu neogotyckim, nadając jej charakterystyczny wygląd, jaki (w zmienionej już funkcji) można rozpoznać do dziś.

Jak długo służyła społeczności żydowskiej?

Synagoga pełniła funkcję miejsca kultu aż do wybuchu II wojny światowej. To wtedy zakończył się ciągły, wielowiekowy rozdział historii żydowskiej w Černovicích — gmina, której korzenie sięgają połowy XVII wieku, przestała istnieć w 1942 roku. Miejscowi Żydzi zostali deportowani do obozu koncentracyjnego w Terezínie, a stamtąd w większości do Auschwitz.

Jak wyglądała społeczność żydowska w Černovicích?

Obecność Żydów w miasteczku dokumentowana jest od połowy XVII wieku, a w pierwszej połowie XVIII wieku na północ od rynku uformowało się getto — dzielnica, w której koncentrowało się życie gminy. Szczyt liczebności społeczność osiągnęła w połowie XIX wieku, licząc wówczas około piętnastu rodzin. Gmina utrzymywała własnego rabina mniej więcej do roku 1900, co świadczy o jej zorganizowanym, samodzielnym charakterze aż do progu XX wieku. Poza synagogą po żydowskiej obecności w miejscowości pozostał także cmentarz, którego początki sięgają XVII wieku.

Co stało się z budynkiem po wojnie?

Po zagładzie gminy i zakończeniu wojny synagoga straciła swoje pierwotne przeznaczenie. W 1949 roku budynek sprzedano, a następnie przebudowano na dom mieszkalny. Ta zmiana funkcji, typowa dla wielu opuszczonych synagog w powojennej Czechosłowacji, pozwoliła jednak zachować bryłę budowli — dzięki temu do dziś można rozpoznać neogotycki charakter obiektu z połowy XIX wieku.

Najczęstsze pytania

Czy synagogę można dziś zwiedzać od środka? Budynek pełni funkcję prywatnego domu mieszkalnego, więc jego wnętrze nie jest ogólnodostępne dla zwiedzających. Warto ograniczyć się do obejrzenia bryły z zewnątrz, zachowując szacunek dla mieszkańców.

Gdzie dokładnie w Černovicích znajduje się synagoga? Obiekt stoi przy ulicy Na Potoce, w niewielkiej odległości (około stu metrów) na północ od Mariánského náměstí, głównego placu miasteczka.

Czy w Černovicích zachowały się inne ślady po społeczności żydowskiej? Tak — poza budynkiem synagogi w miejscowości znajduje się także żydowski cmentarz, którego historia sięga XVII wieku, czyli okresu formowania się tutejszej gminy.

Dlaczego synagoga ma neogotycki wygląd, skoro powstała w XIX wieku? Pierwotna budowla z pierwszej połowy XIX wieku została poważnie uszkodzona w pożarze w 1857 roku. Podczas odbudowy zdecydowano się na styl neogotycki, popularny w architekturze sakralnej tamtego okresu, co nadało obiektowi obecną formę.