Jewish cemetery in Černovice

Żydowski cmentarz w Černovicích to jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych zabytków żydowskich w regionie Vysočina, na południu Czech. Na powierzchni ponad tysiąca metrów kwadratowych stoi wciąż około 300 nagrobków, z których najstarsze czytelne inskrypcje pochodzą z końca XVII wieku.

Gdzie leży i jak się tam dostać?

Cmentarz znajduje się na skraju miasteczka Černovice, w powiecie Pelhřimov, niedaleko Tábora. Obszar ten należy do krainy zwanej Českomoravská vrchovina i słynie z niewielkich, dobrze zachowanych miasteczek z bogatą historią żydowskiego osadnictwa. Miejsce jest ogólnodostępne i leży w spokojnej, wiejskiej okolicy, co czyni je łatwym punktem do zwiedzania podczas wycieczki po regionie.

Historia założenia

Cmentarz powstał w XVII wieku, najpóźniej przed 1695 rokiem, jako miejsce pochówku dla rodzin żydowskich z Černovic oraz z sąsiednich miejscowości — Nových Včelnic i Kamenice nad Lipou. Niektóre źródła wskazują, że pierwsze pochówki mogły mieć miejsce już około 1600 roku, a teren cmentarza rozszerzano później w 1680 i 1785 roku, w miarę wzrostu lokalnej społeczności żydowskiej. Ostatnie znane pochówki na tradycyjnym, konserwatywnym obrządku odnotowano jeszcze w 1940 roku, tuż przed deportacjami mieszkańców w czasie okupacji.

Co można zobaczyć na miejscu?

Cmentarz ma wydłużony, prostokątny kształt i jest otoczony murem z surowego kamienia łamanego. W jeden z odcinków muru wbudowano niewielki dom przedpogrzebowy (obrzędowy), który służył do przygotowania ciał przed pochówkiem. Zachowało się tu około 300 nagrobków — macew — w tym liczne przykłady barokowej i klasycystycznej sztuki sepulkralnej, z bogatą symboliką i hebrajskimi inskrypcjami. Wśród pochowanych znajduje się rabin David Platschek, zmarły w 1883 roku, jedna z ważniejszych postaci związanych z lokalną gminą żydowską.

W XX wieku cmentarz, jak wiele innych żydowskich nekropolii w regionie, popadł w zaniedbanie — teren zarósł roślinnością, mur obwodowy uszkodzono, a część nagrobków przewróciła się lub osunęła. Sytuacja zaczęła się zmieniać w 1996 roku, gdy ruszyły prace porządkowe i renowacyjne: wyczyszczono teren, naprawiono dom obrzędowy oraz fragment kamiennego muru, a przewrócone nagrobki postawiono ponownie. Kolejny etap prac, obejmujący całkowitą naprawę muru okalającego, przeprowadzono w latach 2008–2009.

Pomnik ofiar Holokaustu

W listopadzie 2002 roku, w 60. rocznicę deportacji żydowskich mieszkańców Černovic do Terezína, odsłonięto przy cmentarzu niezwykły pomnik zaprojektowany przez rzeźbiarza Michaela Deimla. Składa się on z 53 nieregularnych kamieni ułożonych wzdłuż ścieżki prowadzącej do cmentarza — każdy z nich nosi imię, datę i fragment historii osoby deportowanej najpierw do Terezína, a następnie do Auschwitz. To jedna z bardziej osobistych i poruszających form pamięci o Holokauście w regionie, pozwalająca odwiedzającym skonfrontować się z konkretnymi, nazwanymi losami, a nie tylko z ogólną liczbą ofiar.

Wystawa i zwiedzanie

W domu obrzędowym wbudowanym w mur cmentarny znajduje się niewielka wystawa poświęcona historii Żydów w Černovicích i okolicy. Sam cmentarz oraz ścieżka pamięci z kamiennymi tablicami są dostępne swobodnie, bez ograniczeń godzinowych, natomiast zwiedzanie wystawy w budynku obrzędowym wymaga wcześniejszego uzgodnienia z opiekunem cmentarza.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał żydowski cmentarz w Černovicích? Cmentarz założono w XVII wieku, najpóźniej przed 1695 rokiem, dla rodzin żydowskich z Černovic i okolicznych miejscowości; teren rozszerzano w 1680 i 1785 roku.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Na powierzchni ponad tysiąca metrów kwadratowych stoi około 300 macew, w tym barokowe i klasycystyczne nagrobki z końca XVII wieku i późniejsze.

Czym jest pomnik z kamieni przy wejściu? To pomnik ofiar Holokaustu odsłonięty w listopadzie 2002 roku, złożony z 53 kamieni z imionami i historiami osób deportowanych z Černovic do Terezína i Auschwitz, zaprojektowany przez Michaela Deimla.

Czy cmentarz można zwiedzać bez wcześniejszej rezerwacji? Tak, sam cmentarz i ścieżka pamięci są ogólnodostępne; jedynie wystawa w domu obrzędowym wymaga wcześniejszego kontaktu z opiekunem obiektu.