Synagoga w Jiczynie

Synagoga w Jiczynie to jeden z niewielu zachowanych świadków wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w tym czeskim mieście, położony przy dawnej ulicy żydowskiej, dziś Židovská. Budynek, choć niepozorny z zewnątrz, kryje w sobie historię wzlotów i upadków lokalnej gminy żydowskiej, która przez stulecia współtworzyła życie Jiczyna.

Jak stara jest historia tego miejsca?

Osadnictwo żydowskie w regionie północno-wschodnich Czech sięga według pisemnych wzmianek już drugiej połowy XIV wieku, choć sama synagoga w obecnym miejscu pochodzi z końca XVIII stulecia. Najstarsza udokumentowana informacja o budynku pochodzi z maja 1773 roku, gdy na dachu synagogi umieszczono Gwiazdę Dawida – symboliczny moment potwierdzający istnienie świątyni w tym miejscu.

Kto był związany z jiczyńską gminą żydowską?

W czasach Albrechta z Wallensteinu, wielkiego pana na Jiczynie, w mieście działał Jakob Baševi z Treuenburgu – bankier i nadworny Żyd cesarzy habsburskich, jedna z najbardziej wpływowych postaci żydowskiej finansjery epoki. Choć sam Baševi spoczął na cmentarzu żydowskim w Mladej Boleslavi, jego działalność w Jiczynie świadczy o randze, jaką miała tu społeczność żydowska już w pierwszej połowie XVII wieku.

Jak zmieniał się wygląd budynku?

Pierwotnie synagoga miała charakter barokowy, jednak w swojej obecnej formie prezentuje się jako skromna budowla klasycystyczna na planie prostokąta, nakryta dachem dwuspadowym. Przełomowym momentem był wielki pożar miasta w 1840 roku, po którym synagogę odbudowano – dobudowano wówczas bezpośrednie schody prowadzące na galerię kobiet, empirowy portyk arkadowy przy wejściu dla mężczyzn oraz nowe, klasycyzujące malowidła wnętrza.

Co działo się z synagogą podczas II wojny światowej?

Regularne nabożeństwa odbywały się w synagodze aż do wybuchu II wojny światowej. Tragiczny finał historii jiczyńskiej gminy żydowskiej nastąpił w styczniu 1943 roku, gdy niemal stu Żydów z Jiczyna zostało deportowanych do Terezina, skąd większość trafiła jeszcze tego samego roku do obozu koncentracyjnego Auschwitz i tam zginęła. Ta deportacja praktycznie zakończyła wielowiekową obecność żydowską w mieście.

Co stało się z budynkiem po wojnie?

W latach 60. XX wieku synagoga przeszła na własność państwa w drodze przymusowej sprzedaży. Przez kolejne dekady, w latach 70. i 80., budynek pełnił funkcję magazynu ziół leczniczych dla państwowego przedsiębiorstwa farmaceutycznego Léčiva – dalekie od pierwotnego przeznaczenia wykorzystanie, typowe dla losów wielu synagog w powojennej Czechosłowacji.

Jak wygląda synagoga dzisiaj?

Budynek przeszedł kompleksową rekonstrukcję w latach 2002–2008 i uroczyście otwarto go dla zwiedzających w czerwcu 2008 roku. Dziś synagoga w Jiczynie stanowi ważny punkt na mapie żydowskiego dziedzictwa Czech, przypominając o społeczności, która przez wieki współtworzyła historię miasta, zanim tragedia Holokaustu położyła kres jej istnieniu.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się synagoga w Jiczynie? Budynek stoi w Jiczynie, w Czechach, przy dawnej ulicy żydowskiej.

W jakim stylu zbudowano synagogę? Pierwotnie barokowa, po przebudowie po pożarze w 1840 roku przyjęła formę skromnej budowli klasycystycznej z empirowym portykiem.

Czy synagogę można dziś zwiedzać? Tak, po kompleksowej rekonstrukcji w latach 2002–2008 budynek otwarto dla zwiedzających w 2008 roku.

Co spotkało jiczyńską gminę żydowską podczas wojny? W styczniu 1943 roku niemal stu Żydów z Jiczyna deportowano do Terezina, a większość zginęła jeszcze tego roku w Auschwitz.