svatý Jan Nepomucký

Socha svatého Jana Nepomuckého to jeden z charakterystycznych zabytków Lázní Bohdaneč, uzdrowiskowego miasteczka w powiecie pardubickim we wschodnich Czechach. Kamienna rzeźba stoi na Placu Masaryka (Masarykovo náměstí), w samym sercu miasteczka, i od dawna należy do jego rozpoznawalnej sylwetki.

Kim był święty przedstawiony na cokole?

Jan Nepomucki to czeski duchowny z przełomu XIV i XV wieku, jeden z najczęściej przedstawianych świętych w rzeźbie barokowej w Czechach i całej Europie Środkowej. Jego wizerunki stawiano tradycyjnie przy mostach, rzekach i placach miejskich — jako patrona chroniącego przed powodzią i nieszczęściem, a także symbol dyskrecji i milczenia. Podobne posągi można spotkać w niemal każdym czeskim mieście, jednak każdy z nich ma swoją lokalną historię i osobny status zabytkowy.

Skąd pochodzi bohdaniecka rzeźba i kto ją wykonał?

Socha w Lázních Bohdaneč powstała w drugiej połowie XVIII wieku, w okresie późnego baroku. Nazwisko autora nie zostało udokumentowane — rzeźba jest dziełem anonimowego kamieniarza, co jest częstym zjawiskiem w przypadku prowincjonalnych realizacji sakralnych tamtej epoki. Wykonano ją z piaskowca, materiału powszechnie stosowanego w rzeźbie plenerowej w Czechach ze względu na jego dostępność i podatność na obróbkę, choć jednocześnie wrażliwość na erozję.

Jak zmieniało się miejsce, w którym stoi socha?

Pierwotnie rzeźba znajdowała się dokładnie w centrum placu miejskiego, pełniąc funkcję typową dla tego rodzaju pomników — widocznego punktu orientacyjnego i miejsca lokalnego kultu. W 2004 roku doszło jednak do przeniesienia posągu: przesunięto go z centralnej pozycji na profilowany cokół umieszczony w narożniku placu, w pobliżu plebanii (probostwa). Taka reorganizacja przestrzeni miejskiej wokół zabytkowych rzeźb nie jest w czeskich miastach rzadkością — często wynika z potrzeby uporządkowania ruchu pieszego czy kołowego na rynku przy jednoczesnym zachowaniu samego obiektu w jego historycznym sąsiedztwie.

Czy to jedyny pomnik świętego w Bohdańcu?

Nie. W okolicy Lázní Bohdaneč, w rejonie dawnych młynów, znajduje się drugi obiekt związany z kultem tego samego świętego — pamiątkowy słup ustawiony w 1729 roku na dębie zwanym Dubinka. Upamiętniał on beatyfikację Jana Nepomuckiego, ogłoszoną 31 maja 1721 roku, i powstał tuż przed jego kanonizacją, która odbyła się 19 marca 1729 roku. Obecność dwóch niezależnych obiektów kultowych w jednej miejscowości pokazuje, jak silna była lokalna tradycja czczenia tego patrona w XVIII-wiecznych Czechach — zwłaszcza w okresie między jego beatyfikacją a kanonizacją, gdy powstawało szczególnie wiele takich fundacji.

Jaki status ochrony ma socha na placu?

Rzeźba na Masarykovym náměstí jest wpisana na listę zabytków kultury (kulturní památka) w Czechach. Taki status oznacza formalną ochronę prawną obiektu jako elementu dziedzictwa historycznego i artystycznego, niezależnie od tego, że nazwisko jej twórcy pozostaje nieznane.

Najczęstsze pytania

Z jakiego okresu pochodzi socha? Z drugiej połowy XVIII wieku, okresu późnego baroku.

Z jakiego materiału jest wykonana? Z piaskowca.

Gdzie dokładnie stoi obecnie? Na Placu Masaryka w Lázních Bohdaneč, na cokole w narożniku placu, blisko plebanii — od zmiany lokalizacji w 2004 roku.

Czy w Bohdańcu jest tylko jeden pomnik tego świętego? Nie, w rejonie dawnych młynów stoi też starszy pamiątkowy słup z 1729 roku, związany z beatyfikacją i kanonizacją Jana Nepomuckiego.

Czy socha jest chroniona prawnie? Tak, figuruje jako kulturní památka.