Sousoší svaté Anny samotřetí

Sousoší svaté Anny samotřetí to niewielki, ale wyjątkowo urokliwy zabytek sakralny wtopiony we front budynku dawnego dziekanatu przy Náměstí Míru w Vrchlabí, u wrót Karkonoszy. Rzeźba nie stoi samodzielnie na placu, lecz jest częścią elewacji – umieszczona na wysokim, stopniowanym cokole, niemal wtapia się w architekturę budynku, przez co łatwo ją przeoczyć, choć od dawna należy do najbardziej charakterystycznych detali historycznego centrum miasta.

Co przedstawia sousoší?

Kompozycja składa się z trzech naturalnej wielkości postaci ułożonych na półkolistym gzymsie. W centrum stoi Chrystus jako dziecko, ukazany w powłóczystej szacie, z lekko wygiętą sylwetką. Po jego lewej stronie znajduje się święta Anna – przedstawiona jako starsza kobieta w chuście na głowie, prowadząca chłopca za rękę. Po prawej stronie stoi Maria, ujęta w charakterystycznej, esowatej pozie typowej dla rzeźby barokowej, również w nakryciu głowy. Nad całą grupą unosi się złocona gołębica z rozchodzącymi się promieniami, symbol Ducha Świętego. Rzeźba nie ma widocznej inskrypcji, a na przedniej krawędzi cokołu zachowało się niewielkie „oczko” służące niegdyś do zamocowania lampy – ślad po dawnym oświetleniu figury, praktykowanym przy wielu przydrożnych i przyfasadowych kapliczkach tamtej epoki.

Stylistycznie sousoší wpisuje się w nurt barokowy, choć jego wyraz jest łagodniejszy i bardziej kameralny niż typowe dla baroku sceny pełne dramatyzmu. Draperie szat obu kobiecych postaci układają się w miękkie, płynne fałdy, a całość ozdabiają dekoracyjne elementy w postaci rokajowej kartusze oraz wolutowych zwojów na cokole – motywy typowe dla przejścia od baroku do rokoka.

Dlaczego akurat święta Anna?

Wybór patronki nie jest przypadkowy. Święta Anna, babka Jezusa, uznawana jest tradycyjnie za patronkę górników i tkaczy – a to właśnie te dwa zawody przez stulecia kształtowały gospodarczy charakter Vrchlabí, miasta leżącego u podnóża gór bogatych w rudy metali i rozwijającego tradycje tkackie. Mieszkańcy miasta wiązali ze świętą Anną szczególne nadzieje na opiekę, co potwierdzają najstarsze zachowane weduty (widoki graficzne) miasta, pochodzące jeszcze z okresu tzw. wojny o sukcesję bawarską, zwanej też wojną kartoflaną.

Kim jest „samotřetí”?

Określenie „samotřetí” (dosłownie „sama-trzecia”) to typowo czeski termin ikonograficzny opisujący przedstawienie trzech pokoleń kobiet i dziecka w jednej kompozycji: babki (Anna), matki (Maria) i wnuka (Chrystus). Motyw ten był niezwykle popularny w sztuce sakralnej Europy Środkowej od późnego średniowiecza aż po barok, symbolizując ciągłość rodu i przekazywanie wiary z pokolenia na pokolenie.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się sousoší? Na fasadzie budynku dawnego dziekanatu przy Náměstí Míru w centrum Vrchlabí.

Z jakiego materiału wykonano rzeźbę? Źródła nie precyzują dokładnie materiału – z ikonografii i charakteru rzeźby wynika, że to typowa dla epoki rzeźba kamienna, zdobiona i częściowo złocona (gołębica nad grupą).

Czy sousoší jest zabytkiem chronionym? Figura widnieje w rejestrze zabytków (Památkový katalog) jako element związany z budynkiem dziekanatu.

Dlaczego akurat św. Anna jest tak ważna dla Vrchlabí? Jako patronka górników i tkaczy odpowiadała dwóm głównym gałęziom gospodarki miasta w czasach, gdy sousoší powstawało.

Czy warto zwrócić uwagę na detale sousoší? Tak – charakterystyczne „oczko” na cokole po dawnej lampie oraz rokajowa kartusza to detale łatwe do przeoczenia, ale świadczące o dbałości o oprawę i dawnym rytuale oświetlania świętych figur.