sv. Jan Nepomucký

Rzeźba świętego Jana Nepomucena w Šebetovie to barokowy zespół figuralny stojący przed dawną rezydencją premonstratensów w tej południowomorawskiej wsi w powiecie Blansko. Powstał w 1724 roku – a więc jeszcze zanim Jan Nepomucen został oficjalnie kanonizowany (stało się to w 1729 roku) – i od niemal trzystu lat wita osoby przybywające do Šebetova.

Gdzie dokładnie stoi rzeźba?

Kompozycja znajduje się przy dawnej rezydencji premonstratensów (klasztoru norbertanów), w centralnej części wsi. To lokalizacja nieprzypadkowa: rezydencja była ważnym punktem na trasie osób podróżujących przez Šebetov, a figura świętego, patrona mostów, przepraw i dobrej sławy, pełniła funkcję swoistego znaku powitalnego dla przybywających.

Jak wygląda ta barokowa kompozycja?

Rzeźba, wykuta w kamieniu przez nieznanego z imienia twórcę, przedstawia świętego Jana Nepomucena klęczącego na obłokach. Nad jego postacią pochyla się anioł, wyciągający w jego stronę krucyfiks – motyw typowy dla przedstawień świętego jako męczennika, który do końca pozostał wierny tajemnicy spowiedzi. Pierwotnie kompozycję dopełniały dwa putta (aniołki) trzymające atrybuty świętego, umieszczone na bogato zdobionym cokole. Na przedniej ścianie cokołu znajdował się płaskorzeźbiony relief ukazujący scenę zrzucenia Jana Nepomucena z mostu Karola do rzeki Wełtawy – wydarzenie, które według tradycji doprowadziło do jego śmierci i które stało się kanonicznym motywem ikonograficznym związanym z tym świętym.

Co spotkało rzeźbę na przestrzeni lat?

Zabytek nie przetrwał w całości do dziś w swojej pierwotnej formie. W 1999 roku z cokołu skradziono wspomniany relief przedstawiający zrzucenie świętego z mostu do Wełtawy. Dwa lata później, w 2001 roku, złodzieje ukradli również jednego z barokowych aniołków zdobiących kompozycję. Żaden z tych elementów nie został odzyskany, co jest niestety częstym losem drobnych zabytków sakralnych stojących w otwartej przestrzeni na terenie Czech.

Czy rzeźbę odrestaurowano?

Tak. Pozostała część zespołu przeszła gruntowną konserwację, sfinansowaną w znacznej mierze ze środków Kraju Południowomorawskiego – na renowację przeznaczono około 600 000 koron czeskich. Dzięki temu ocalały fragment kompozycji – główna figura świętego z aniołem trzymającym krucyfiks – zachował się w stanie pozwalającym docenić barokowe rzemiosło i pierwotny zamysł artystyczny twórcy.

Dlaczego warto ją zobaczyć?

Rzeźba w Šebetovie to nie tylko lokalna ciekawostka, ale świadectwo religijnej pobożności ludowej i mecenatu artystycznego XVIII-wiecznych Moraw. Powstała jeszcze przed formalną kanonizacją świętego, co czyni ją jednym ze starszych przykładów kultu Jana Nepomucena w regionie – kultu, który w kolejnych dekadach rozprzestrzenił się po całej Europie Środkowej w postaci tysięcy podobnych figur stawianych przy mostach, drogach i rezydencjach kościelnych. Dla osób zwiedzających okolice Šebetova, w tym pobliskie miejscowości Knínice u Boskovic, to przystanek, który pozwala zobaczyć na własne oczy, jak wyglądała barokowa sztuka sakralna, zanim jeszcze stała się częścią oficjalnego kultu świętych.

Najczęstsze pytania

Kim był święty Jan Nepomucen? Jan Nepomucen (zm. 1393) był czeskim duchownym, wikariuszem generalnym praskiej diecezji, którego – według tradycji – zrzucono z mostu Karola do Wełtawy z rozkazu króla Wacława IV. Stał się patronem spowiedzi, dobrej sławy, mostów i przepraw wodnych, a jego kult rozpowszechnił się w całej Europie Środkowej po kanonizacji w 1729 roku.

Kiedy powstała rzeźba w Šebetovie? W 1724 roku, a więc pięć lat przed oficjalną kanonizacją świętego.

Gdzie dokładnie znajduje się ta rzeźba? Przed dawną rezydencją premonstratensów w Šebetovie, w powiecie Blansko, w kraju południowomorawskim.

Czy rzeźba zachowała się w oryginalnym kształcie? Nie w całości. Relief ze sceną zrzucenia świętego z mostu skradziono w 1999 roku, a jeden z dwóch towarzyszących aniołków w 2001 roku. Zachowana część kompozycji – główna figura świętego z aniołem – została odrestaurowana dzięki wsparciu finansowemu Kraju Południowomorawskiego.

Czy w Šebetovie są inne zabytki sakralne warte uwagi? Tak, wieś posiada również inne obiekty religijne z tego okresu, co świadczy o żywej tradycji pobożności ludowej na tym terenie w XVIII wieku.