Fara w Cetkovicích

Fara w Cetkovicích to barokowy budynek plebanii stojący obok kościoła św. Filipa i Jakuba w niewielkiej wsi Cetkovice, w powiecie Blansko na Morawach. Choć dziś pełni zwyczajną funkcję parafialną, jej początki są zaskakująco świeckie — powstała jako letnia rezydencja opata pobliskiego klasztoru, a nie jako siedziba duchownego niższej rangi.

Kto i po co wybudował ten budynek?

Budynek wzniesiono w latach 1761–1762 z inicjatywy Pavla Ferdinanda Václavíka, ostatniego opata klasztoru premonstratensów na Hradisku koło Ołomuńca. Miał to być letni dom opata, miejsce wypoczynku z dala od klasztornej rutyny, a nie plebania w dzisiejszym rozumieniu. Dopiero późniejsze wydarzenia nadały budynkowi funkcję, którą pełni do dziś.

Jak dawna letnia rezydencja stała się plebanią?

Przełom nastąpił w 1784 roku, gdy w ramach józefińskich reform kościelnych klasztor na Hradisku został skasowany. Majątek opactwa, w tym budynek w Cetkovicích, przeszedł pod zarząd tak zwanego Funduszu Religijnego — instytucji państwowej powołanej do zarządzania majątkiem zlikwidowanych klasztorów. To właśnie fundusz zdecydował o przekształceniu dawnej rezydencji letniej w plebanię obsługującą miejscową parafię przy kościele św. Filipa i Jakuba.

Jakie nieszczęścia dotknęły budynek?

Nowo powstała plebania szybko doświadczyła serii pożarów. Już rok po przejęciu przez fundusz, w 1785 roku, budynek spłonął razem z sąsiednim kościołem podczas większego pożaru we wsi. Historia powtórzyła się w 1818 roku, gdy ogień ponownie strawił część zabudowań. Za każdym razem farę odbudowywano, co tłumaczy, dlaczego dzisiejsza bryła nosi ślady kilku etapów prac budowlanych.

Najbardziej dramatyczne wydarzenie w historii budynku miało miejsce jednak nie w ogniu pożaru, a podczas burzy. 21 czerwca 1904 roku piorun uderzył w dach i komin fary, a w wyniku uderzenia zginęła służąca Julie Kubínová.

Co przypomina o opackiej przeszłości budynku?

Nad wejściem do fary do dziś zachował się herb opata Pavla Václavíka, ozdobiony insygniami godności opackiej. To jeden z niewielu czytelnych śladów pierwotnego, świeckiego przeznaczenia budynku i zarazem przypomnienie o klasztorze na Hradisku, którego już nie ma, ale którego dziedzictwo przetrwało w tej niepozornej morawskiej wsi.

Czy we wnętrzu zachowały się cenne przedmioty?

Wnętrze fary kryje kilka przedmiotów o wartości artystycznej i historycznej, między innymi obrazy pochodzące z końca XVIII wieku oraz pozłacany kielich mszalny z 1625 roku — starszy niż sam budynek, co świadczy o tym, że część wyposażenia liturgicznego trafiła tu z innych, wcześniejszych źródeł kościelnych.

Jak wygląda fara dzisiaj?

Budynek figuruje w rejestrze zabytków (pod numerem ewidencyjnym 0422) jako jeden z historycznie i architektonicznie najcenniejszych obiektów w Cetkovicích, obok stojącego tuż przy nim kościoła. Gruntowny remont przeprowadzono w 1973 roku — wymieniono wówczas okna, odnowiono fasadę i rynny. Kolejne prace konserwatorskie miały miejsce w 1998 roku. Fara nadal pełni swoją pierwotną, choć wtórnie nadaną funkcję plebanii parafialnej.

Gdzie znajduje się fara?

Budynek stoi w centrum wsi Cetkovice, w powiecie Blansko w kraju południowomorawskim, bezpośrednio obok kościoła św. Filipa i Jakuba, z którym tworzy niewielki, ale spójny zespół zabytkowy.

Najczęstsze pytania

Czym pierwotnie był budynek fary w Cetkovicích? Letnią rezydencją Pavla Ferdinanda Václavíka, ostatniego opata klasztoru premonstratensów na Hradisku koło Ołomuńca, wzniesioną w latach 1761–1762.

Kiedy budynek stał się plebanią? Po kasacji klasztoru na Hradisku w 1784 roku, gdy majątek przejął Fundusz Religijny i urządził w nim plebanię dla parafii przy kościele św. Filipa i Jakuba.

Jakie pożary dotknęły farę? Budynek płonął w 1785 roku (razem z kościołem) oraz ponownie w 1818 roku, za każdym razem wymagając odbudowy.

Co się wydarzyło w 1904 roku? 21 czerwca 1904 roku podczas burzy piorun uderzył w dach i komin fary, zabijając służącą Julie Kubínową.

Czy fara jest zabytkiem? Tak, znajduje się w rejestrze zabytków pod numerem 0422 i uznawana jest za jeden z najcenniejszych historycznie obiektów w Cetkovicích.