Evangelical church (Vanovice)

Kościół ewangelicki w Vanovicích to największa świątynia ewangelicka na Morawach, wzniesiona w stylu neoromańskim i widoczna z daleka dzięki charakterystycznej dwuwieżowej fasadzie. Budynek należy do zboru Kościoła Braci Czeskich (Českobratrská církev evangelická) i stoi we wsi Vanovice w powiecie Blansko, w regionie południowomorawskim. To miejsce, w którym historia tolerancji religijnej na Morawach splata się z ciekawostką techniczną – mechanizmem naśladującym dźwięk dzwonów, którego prawo ówczesnym ewangelikom zabraniało posiadać naprawdę.

Skąd wzięła się ta świątynia?

Początki zboru sięgają 15 października 1782 roku, gdy mieszkańcom Vanovic przekazano tak zwany kościół tolerancyjny – budowlę, jaką wolno było wznosić ewangelikom po wydaniu patentu tolerancyjnego przez cesarza Józefa II. Skromny obiekt szybko okazał się za mały dla rosnącej wspólnoty, dlatego w 1826 roku zapadła decyzja o budowie nowego, większego kościoła. Prace budowlane zakończono w sierpniu 1844 roku, a uroczyste otwarcie świątyni odbyło się 11 sierpnia 1844 roku.

Dlaczego kościół ma dwie wieże, choć pierwotnie ich nie miał?

Patent tolerancyjny nie tylko ograniczał wygląd zborów ewangelickich, lecz także zabraniał im posiadania dzwonów – te zarezerwowane były dla kościołów katolickich. Z tego powodu świątynia w Vanovicích przez lata stała bez wież. Dopiero w 1863 roku dobudowano charakterystyczną dwuwieżową fasadę, która dziś dominuje nad wsią i okoliczną krajobrazem, widoczna z dużej odległości.

Co skrywa lewa wieża kościoła?

Ponieważ prawdziwe dzwony były niedostępne, miejscowy pastor zamówił u niemieckiej firmy specjalne urządzenie – mechanizm ze stalowych sprężyn, który naśladował dźwięk bicia dzwonów. Ten unikatowy wynalazek umieszczono w lewej wieży kościoła i do dziś jest on uznawany za techniczny zabytek kultury. To rzadki przykład pomysłowości, z jaką ewangelicka społeczność radziła sobie z ograniczeniami narzuconymi przez ówczesne prawo.

Czy zegar na wieży wciąż działa?

Na wieży kościoła znajduje się także zegar, który zatrzymał się pod koniec II wojny światowej i przez dekady pozostawał nieczynny. Naprawiono go dopiero w 2010 roku, przywracając mu funkcjonalność i dodając kolejny element żywej historii tego miejsca.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje budynek?

Kościół zaprojektowano w duchu neoromańskim, z charakterystyczną półkolistą apsydą zamykającą bryłę od strony prezbiterium. Dwuwieżowa fasada nadaje budynkowi monumentalny charakter i sprawia, że świątynia jest punktem orientacyjnym widocznym z okolicznych wzniesień. Skala i rozmach budowli tłumaczą, dlaczego uznaje się ją za największy kościół ewangelicki na całych Morawach.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół? We wsi Vanovice, w powiecie Blansko, w regionie południowomorawskim.

Do jakiego wyznania należy świątynia? Do zboru Kościoła Braci Czeskich (ewangelicy reformowani).

Dlaczego kościół nie ma prawdziwych dzwonów? Ponieważ patent tolerancyjny z czasów Józefa II zabraniał ewangelikom posiadania dzwonów – zastąpił je mechanizm ze stalowych sprężyn w lewej wieży.

Kiedy zbudowano wieże? W 1863 roku, kilkanaście lat po ukończeniu głównej bryły kościoła w 1844 roku.

Czy warto zobaczyć wnętrze kościoła? Świątynia jest czynna okazjonalnie przy okazji wydarzeń takich jak Noc Kościołów – warto sprawdzić aktualny harmonogram przed wizytą.