Stolpersteine in Madrid

Stolpersteine w Madrycie to sieć drobnych mosiężnych płyt wmurowanych w chodniki stolicy Hiszpanii, przypominających o mieszkańcach deportowanych i zamordowanych przez niemiecki reżim nazistowski podczas II wojny światowej. Kamienie nie tworzą jednego pomnika w jednym miejscu – są rozsiane po całym mieście, każdy przed domem, w którym ofiara mieszkała, zanim trafiła do transportu do obozu koncentracyjnego.

Co to są Stolpersteine?

Nazwa Stolpersteine (niem. „kamienie, o które się potyka") odnosi się do projektu niemieckiego artysty Guntera Demniga, który od 1996 roku umieszcza w chodnikach europejskich miast niewielkie kostki brukowe zwieńczone mosiężną płytką. Każda płytka ma dziesięć na dziesięć centymetrów i zawiera imię, nazwisko, datę urodzenia oraz informację o deportacji i śmierci konkretnej osoby. Idea polega na tym, że przechodzień, widząc nierówność w bruku, zatrzymuje się, schyla i czyta nazwisko – w ten sposób ofiara na chwilę „wraca" pod adres, z którego została wywiezona. Do dziś w ponad trzydziestu krajach Europy ułożono ponad sto tysięcy takich kamieni, co czyni projekt największym rozproszonym pomnikiem na świecie.

Kiedy pojawiły się w Madrycie?

Pierwsze kamienie w regionie Madrytu, w tym w samej stolicy oraz w pobliskim Moralzarzal, Gunter Demnig osobiście umieścił w chodnikach 26 kwietnia 2019 roku. Od tego momentu projekt systematycznie się rozrasta – kolejne rodziny ofiar zgłaszają się z prośbą o umieszczenie kamienia pod adresem swoich bliskich, a artysta lub jego współpracownicy wracają do Madrytu, by je układać.

Gdzie w Madrycie można je znaleźć?

Obecnie w mieście znajduje się ponad sto osiem kamieni pamięci. Największe skupienia można znaleźć w dzielnicach Lavapiés, Embajadores, Chamberí, Malasaña oraz Tetuán, a także w innych punktach centrum miasta – tam, gdzie przed wojną mieszkali madrytczycy później deportowani do obozów koncentracyjnych. Ratusz Madrytu prowadzi otwarty rejestr lokalizacji płyt w ramach miejskiego portalu danych, co pozwala planować własną trasę spacerową od kamienia do kamienia.

Kto stoi za projektem w Madrycie?

Lokalną inicjatywę od lat prowadzą Isabel Martínez Narro i Jesús Rodríguez Pérez, którzy współpracują z fundacją Guntera Demniga w Niemczech, zbierają zgłoszenia rodzin i koordynują kolejne instalacje. Owocem ich pracy jest też projekt dokumentacyjny „Madrid 100 Stolpersteine: Una piedra. Un nombre. Una persona", który mapuje lokalizacje kamieni, zawiera fotografie oraz akwarele autorstwa Davida Cárdenasa Lorenzo inspirowane biografiami ofiar. W ramach projektu organizowane są też wystawy, prezentacje i spacery tematyczne, na przykład po dzielnicy Malasaña, które łączą pamięć historyczną z edukacją mieszkańców.

Najczęstsze pytania

Czy Stolpersteine w Madrycie to jeden pomnik, który można zwiedzić w jednym miejscu? Nie – to rozproszona sieć ponad stu ośmiu kamieni w różnych punktach miasta, głównie w dzielnicach Lavapiés, Chamberí, Malasaña i Tetuán, każdy przed konkretnym adresem zamieszkania ofiary.

Kto umieszcza kamienie i jak wygląda proces? Kamienie osobiście układa Gunter Demnig lub jego współpracownicy, po zgłoszeniu przez rodzinę ofiary lub lokalnych koordynatorów – w Madrycie są to Isabel Martínez Narro i Jesús Rodríguez Pérez, którzy kontaktują się z fundacją artysty w Niemczech.

Kiedy postawiono pierwsze kamienie w Madrycie? Pierwsze płyty w regionie madryckim, w tym w samej stolicy, Demnig osobiście zamontował 26 kwietnia 2019 roku.

Czy można zobaczyć mapę wszystkich lokalizacji? Tak, ratusz Madrytu udostępnia otwarty zbiór danych z lokalizacjami płyt, a lokalna inicjatywa prowadzi też własny projekt dokumentacyjny z mapą i fotografiami wszystkich stu ośmiu kamieni.