Stolperstein dedicated to Luis Espejo Díaz

Stolperstein poświęcony Luisowi Espejo Díazowi to niewielki kamień pamięci wmurowany w chodnik przy ulicy San Vicente Ferrer 8, w dzielnicy Centro w Madrycie.

Czym jest ten kamień pamięci?

Stolperstein — dosłownie „kamień, o który się potyka" — to mosiężna płytka o wymiarach 10 na 10 centymetrów, osadzona w kostce brukowej przed budynkiem, w którym mieszkała osoba upamiętniona, zanim padła ofiarą prześladowań nazistowskich. Projekt zapoczątkował niemiecki artysta Gunter Demnig na początku lat 90. XX wieku, a od tamtej pory w miastach całej Europy umieszczono dziesiątki tysięcy takich tabliczek. W Madrycie kamienie upamiętniają hiszpańskich Republikanów, którzy po wojnie domowej trafili na wygnanie do Francji, a stamtąd zostali deportowani do niemieckich obozów koncentracyjnych.

Kim był Luis Espejo Díaz?

Luis Espejo Díaz urodził się w 1917 roku. Podobnie jak tysiące innych hiszpańskich republikanów, po zakończeniu wojny domowej znalazł się na wygnaniu we Francji. Został internowany w obozie w Vesoul, a w 1941 roku deportowany do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii. Zginął 3 stycznia 1942 roku w Gusen, jednym z podobozów Mauthausen, gdzie warunki pracy przymusowej należały do najcięższych w całym systemie obozów nazistowskich. Napis na tabliczce w skrócie oddaje tę drogę: narodziny w 1917 roku, wygnanie do Francji, internowanie w Vesoul, deportacja w 1941 roku, obóz Mauthausen i śmierć w Gusen.

Gdzie dokładnie znajduje się kamień?

Tabliczka znajduje się w chodniku przed numerem 8 przy ulicy San Vicente Ferrer, w dzielnicy Centro — czyli w ścisłym, historycznym centrum Madrytu. To adres, pod którym Luis Espejo Díaz mieszkał, zanim opuścił Hiszpanię. Zgodnie z ideą projektu Stolpersteine, kamień umieszczono właśnie w miejscu ostatniego wolnego zamieszkania ofiary, a nie w miejscu jej śmierci — dzięki temu pamięć o niej wraca do codziennego życia sąsiedztwa, którym była częścią.

Dlaczego warto się zatrzymać przy tym miejscu?

Kamień jest częścią większej, rozproszonej po Madrycie sieci upamiętnień. Ponad 9 tysięcy Hiszpanów zostało deportowanych do nazistowskich obozów w latach 1940–1944, a niemal 60 procent z nich nie przeżyło niewoli. Odwiedzenie pojedynczego kamienia to niewielki gest, ale warto pamiętać, że w Madrycie znajduje się ich znacznie więcej — tworzą one trasę pamięci, którą można przejść pieszo po historycznym centrum miasta. To miejsce nie jest atrakcją turystyczną w tradycyjnym sensie. To dyskretny, prywatny akt pamięci wpisany w miejską przestrzeń, mijany codziennie przez mieszkańców i przechodniów.

Kiedy warto tam przyjść?

Kamień można zobaczyć w każdej chwili — to element chodnika, dostępny bez ograniczeń czasowych. Najlepiej odwiedzić go w ramach spokojnego spaceru po dzielnicy Centro, łącząc go z odwiedzeniem innych Stolpersteinów w okolicy. Dobre światło dzienne pomaga odczytać niewielki napis na mosiężnej płytce, dlatego warto wybrać porę dnia, kiedy słońce nie stoi bardzo niska nad ulicą.

Najczęstsze pytania

Co to jest Stolperstein? To mosiężna tabliczka wmurowana w chodnik, upamiętniająca ofiarę prześladowań nazistowskich w miejscu, w którym mieszkała przed deportacją.

Kim był Luis Espejo Díaz? Hiszpańskim Republikaninem urodzonym w 1917 roku, wygnanym do Francji po wojnie domowej, a następnie deportowanym do obozu Mauthausen-Gusen, gdzie zginął w styczniu 1942 roku.

Gdzie znajduje się kamień? Przy ulicy San Vicente Ferrer 8, w dzielnicy Centro w Madrycie.

Czy to jedyny taki kamień w Madrycie? Nie — w mieście znajduje się wiele Stolpersteinów poświęconych innym hiszpańskim ofiarom deportacji, rozmieszczonych głównie w centralnych dzielnicach.