Stenen molen, Ertvelde

Stenen molen w Ertvelde (gmina Evergem, Flandria Wschodnia) to murowany wiatrak typu grondzeiler, wzniesiony w latach 1798-1799. Stoi przy Stenenmolenstraat 21, na północ od centrum wsi, i jest jednym z nielicznych w regionie młynów, przy których zachował się także towarzyszący mu kierat konny (rosmolen).

Kto zbudował młyn i po co

Inwestorem budowy był Pieter Cornelis Genbrugge, syn Lievena, żonaty z Anną Cornelią Goethals. Zlecił on wzniesienie zarówno wiatraka, jak i kieratu oraz domu młynarza jako jednego kompleksu gospodarczego. Za same prace budowlane odpowiadał Fredericus Pisonier z pobliskiego Sleidinge, przedstawiciel znanej w regionie rodziny młynarzy-budowniczych, do której należeli też Augustinus, Petrus, Victor i Edmond Pisonier. To właśnie ich warsztat ukształtował wygląd wielu murowanych wiatraków we wschodniej Flandrii przełomu XVIII i XIX wieku.

Jak działał młyn

Stenen molen od początku pełnił funkcję młyna zbożowego. Wyposażono go w dwie pary kamieni młyńskich oraz łuszczarkę do owsa, co pozwalało zarówno na mielenie mąki, jak i na obróbkę ziarna owsa na kaszę. Uzupełnieniem wiatraka był rosmolen - kierat napędzany siłą koni lub innych zwierząt pociągowych, uruchamiany wtedy, gdy brakowało wiatru. Taki układ dawał młynarzowi ciągłość pracy niezależnie od warunków atmosferycznych, co w praktyce oznaczało stabilniejsze dochody i możliwość obsługi większej liczby rolników z okolicy.

Ślady kolejnych napraw i modernizacji

Na wale młyna zachował się napis "CR 1862", upamiętniający wymianę osi w tym roku przez Charlesa Rombauta z Wachtebeke. To typowy przykład tego, jak młyny tego typu przechodziły przez dziesięciolecia kolejne remonty konstrukcji nośnej, niezbędne ze względu na ogromne obciążenia mechaniczne generowane przez skrzydła i mechanizm mielący.

W 1914 roku młyn wzbogacono o silnik elektryczny marki Acec, co miało ułatwić pracę niezależnie od wiatru. Urządzenie to zostało jednak skonfiskowane przez niemieckie władze okupacyjne w trakcie I wojny światowej i dopiero w 1921 roku zastąpiono je nowym silnikiem. Ten epizod dobrze ilustruje, jak losy lokalnej infrastruktury gospodarczej splatały się z historią wojenną regionu.

Młyn dzisiaj

W 1985 roku obecny właściciel przywrócił Stenen molen do stanu pełnej sprawności technicznej. Od tego czasu wiatrak ponownie miele - tym razem przede wszystkim orkisz, który trafia do lokalnych piekarni na chleb oraz jest wykorzystywany przy produkcji specjalnego piwa rzemieślniczego. Dzięki temu młyn nie jest wyłącznie zabytkiem oglądanym z zewnątrz, lecz obiektem o wciąż żywej funkcji gospodarczej, wpisanym w lokalny łańcuch produkcji żywności.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi Stenen molen? Przy Stenenmolenstraat 21 w Ertvelde, na północ od centrum miejscowości, w gminie Evergem w prowincji Flandria Wschodnia.

Z jakiego okresu pochodzi młyn? Wiatrak wzniesiono w latach 1798-1799, na przełomie epoki nowożytnej i XIX wieku.

Czy można zobaczyć oryginalny kierat konny? Tak, na terenie młyna zachował się rosmolen z tego samego okresu co wiatrak, co jest rzadkością w regionie.

Czy młyn nadal pracuje? Tak, po restauracji w 1985 roku młyn miele orkisz wykorzystywany do wypieku chleba oraz produkcji piwa.

Co oznacza napis "CR 1862" na wale? Odnosi się do wymiany osi młyna w 1862 roku przez Charlesa Rombauta z Wachtebeke.