Doornzelemolen

Doornzelemolen to murowany wiatrak stojący w Doornzele, dzielnicy gminy Evergem we Flandrii Wschodniej. Choć z zewnątrz wygląda jak klasyczny młyn typu koźlak przerobiony na budowlę murowaną, jego historia sięga znacznie dalej niż obecna, kamienna bryła — i to właśnie ta warstwa dziejów czyni go jednym z ciekawszych zabytków przemysłowych regionu Meetjesland.

Skąd wzięła się nazwa i dawna funkcja młyna?

Pierwotna nazwa obiektu — Kloostermolen, czyli Młyn Klasztorny — nie jest przypadkowa. Wiatrak należał niegdyś do opactwa w Doornzele, założonego w 1234 roku, i najprawdopodobniej powstał niedługo po jego fundacji, choć konkretnych dowodów na tak wczesną metrykę nie ma. Młyn służył wspólnocie zakonnej i okolicznym mieszkańcom do mielenia zboża, będąc przez wieki jednym z centralnych punktów gospodarczych osady.

Jak wyglądały jego burzliwe losy na przestrzeni wieków?

Drewniana konstrukcja, jaką był pierwotnie młyn, nie przetrwała w niezmienionej formie. Wiatrak, który stał w tym miejscu przed 1414 rokiem, został zniszczony w 1452 roku podczas konfliktu mieszkańców Gandawy z księciem Filipem Dobrym — jednego z epizodów wojny gandawskiej przeciw władzy burgundzkiej. Odbudowano go w 1490 roku, jednak i ta konstrukcja z czasem ustąpiła miejsca nowocześniejszemu rozwiązaniu. Obecny, murowany korpus młyna wzniesiono w 1839 roku, zastępując wcześniejszy młyn koźlakowy budowlą trwalszą i lepiej przystosowaną do rosnących potrzeb produkcyjnych.

Co wydarzyło się w okresie industrializacji?

Wraz z postępem technicznym XIX wieku młyn zaczął tracić swój czysto wiatrowy charakter. W latach 1883–1885 zainstalowano w nim silnik parowy, wspomagający, a z czasem zastępujący, tradycyjny napęd wiatrowy. Silnik parowy ustąpił później miejsca silnikowi gazowemu, a ten z kolei — silnikowi elektrycznemu. Ta sekwencja modernizacji dobrze ilustruje ogólny los wiejskich młynów w Europie Zachodniej, które musiały konkurować z tańszą i bardziej niezawodną energią mechaniczną.

Dlaczego młyn stracił skrzydła i jak wyglądała jego odbudowa?

W 1945 roku Doornzelemolen został wpisany na listę zabytków chronionych, co miało zabezpieczyć jego dalsze istnienie. Los jednak nie oszczędził budowli — podczas silnej burzy w lutym 1948 roku skrzydła oraz czapa młyna zostały oderwane i zniszczone. Przez kolejne dekady obiekt funkcjonował jako okaleczony korpus, pozbawiony charakterystycznego wieńca skrzydeł. Zmiana nastąpiła dopiero pod koniec XX wieku: w 1996 roku młyn przeszedł na własność gminy Evergem, a w latach 2001–2003 przeprowadzono kompleksową restaurację i renowację korpusu budowli.

Co można dziś zobaczyć w murach dawnego młyna?

Od 2010 roku wnętrze Doornzelemolen pełni funkcję wystawienniczą — mieści się tu ekspozycja poświęcona krulbolowi (krulbol), tradycyjnej grze sportowej charakterystycznej dla regionu Meetjesland. Wystawa opowiada historię tej lokalnej dyscypliny, łącząc dziedzictwo przemysłowe młynarstwa z niematerialnym dziedzictwem kulturowym okolicy. To połączenie sprawia, że obiekt jest interesujący nie tylko dla miłośników architektury wiatraków, ale też dla osób zainteresowanych regionalnymi tradycjami i historią sportu ludowego.

Najczęstsze pytania

Czy Doornzelemolen wciąż mieli zboże? Nie, młyn nie pełni już funkcji produkcyjnej — jego wnętrze zostało zaadaptowane na cele wystawiennicze.

Dlaczego młyn nie ma skrzydeł? Skrzydła i czapę zniszczyła burza w lutym 1948 roku; nie zostały one odtworzone podczas późniejszej renowacji korpusu.

Kto jest właścicielem obiektu? Od 1996 roku młyn należy do gminy Evergem.

Co oznacza dawna nazwa Kloostermolen? To określenie nawiązujące do pierwotnego właściciela młyna — opactwa w Doornzele, założonego w 1234 roku.