Statue of Tomáš Garrigue Masaryk, Brno

Pomnik Tomáša Garrigua Masaryka w Brnie stoi na Komenského náměstí, niewielkim placu w dzielnicy Brno-město, tuż przy budynkach Uniwersytetu Masaryka. To jeden z kilku pomników pierwszego prezydenta Czechosłowacji rozsianych po czeskich miastach – wszystkie wywodzące się z tego samego oryginalnego projektu sprzed wojny.

Kogo przedstawia pomnik?

Pomnik upamiętnia Tomáša Garrigua Masaryka (1850-1937), filozofa, socjologa i polityka, który w 1918 roku został pierwszym prezydentem niepodległej Czechosłowacji i pełnił ten urząd aż do 1935 roku. W czeskiej tradycji państwowej Masaryk – nazywany po prostu "TGM" – uchodzi za ojca założyciela nowoczesnego państwa czechosłowackiego i symbol demokratycznych wartości pierwszej republiki. Jego podobizny, zarówno w formie pomników, jak i nazw ulic czy placów, są w Czechach bardzo liczne, a brneński monument na Komenského náměstí jest jednym z bardziej znanych przykładów w skali kraju.

Skąd pochodzi ten pomnik?

Postać, którą można oglądać w Brnie, nie jest samodzielnym, unikatowym dziełem, lecz odlewem wykonanym na podstawie starszego oryginału należącego do miasta Bystřice nad Pernštejnem, gdzie podobizna Masaryka stoi przed budynkiem tamtejszej szkoły podstawowej od 1939 roku. Niemal identyczna rzeźba znajduje się także w Humpolcu, na Tyršovo náměstí, gdzie odsłonięto ją w lipcu 1937 roku, jeszcze za życia prezydenta. Brneński egzemplarz to zatem trzecia (a licząc oryginał w Bystřicach – czwarta) realizacja tego samego wzoru rzeźbiarskiego, rozstawiona po różnych miastach Moraw i Czech.

Kiedy odsłonięto pomnik w Brnie?

Monument w Brnie odsłonięto 7 marca 2000 roku, dokładnie w 150. rocznicę urodzin Masaryka, na terenie przylegającym do budynków Uniwersytetu Masaryka. Data ta nie jest przypadkowa – to właśnie ten uniwersytet, założony w 1919 roku i noszący imię prezydenta, uczynił z rocznicy jego urodzin naturalną okazję do postawienia własnego pomnika patrona.

Jak wygląda pomnik?

Rzeźba przedstawia Masaryka w pozycji stojącej, ma około 3,5 metra wysokości i wykonana jest z brązu. Stoi na cokole z polerowanego granitu, na którym umieszczono napis "T.G. Masaryk" wraz z datami jego urodzin i śmierci: 7.3.1850 – 14.3.1937. Prosta, surowa forma cokołu kontrastuje z klasycznie potraktowaną, realistyczną sylwetką prezydenta, co jest charakterystyczne dla rzeźby pomnikowej okresu międzywojennego, z którego wywodzi się oryginalny projekt.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Pomnik znajduje się na Komenského náměstí w dzielnicy Brno-město, w bezpośrednim sąsiedztwie budynków Uniwersytetu Masaryka. To miejsce łatwo dostępne pieszo z centrum Brna, chętnie odwiedzane zarówno przez studentów uczelni, jak i turystów zainteresowanych historią czechosłowackiej państwowości.

Najczęstsze pytania

Czy to jedyny pomnik Masaryka w Brnie? Nie. Oprócz monumentu na Komenského náměstí w Brnie stała także inna, znacznie bardziej współczesna rzeźba Masaryka na Moravském náměstí, autorstwa projektanta Maxima Velčovskiego, wykonana z metalowych rur z okazji stulecia założenia Uniwersytetu Masaryka. Warto nie mylić tych dwóch zupełnie różnych realizacji.

Dlaczego pomnik wygląda tak samo jak w innych miastach? Ponieważ jest odlewem wykonanym na podstawie tego samego oryginalnego projektu, którego pierwszy egzemplarz stoi w Bystřicach nad Pernštejnem od 1939 roku, a kolejny w Humpolcu od 1937 roku. Brneński monument z 2000 roku powtarza tę samą kompozycję rzeźbiarską.

Dlaczego pomnik odsłonięto akurat w 2000 roku? Datę wybrano nieprzypadkowo – 7 marca 2000 roku przypadała 150. rocznica urodzin Masaryka, co stało się okazją do postawienia pomnika na terenie Uniwersytetu Masaryka w Brnie.

Gdzie dokładnie można znaleźć pomnik? Na Komenského náměstí w dzielnicy Brno-město, przy budynkach Uniwersytetu Masaryka, w łatwym zasięgu pieszym z centrum miasta.