statue of Arnošt z Pardubic

Pomnik Arnošta z Pardubic stoi na placu noszącym jego imię w środku Úval, niewielkiego miasta na wschód od Pragi. Piaskowcowa rzeźba przedstawia pierwszego arcybiskupa praskiego w postaci ponadnaturalnej wielkości i mierzy 555 centymetrów wysokości. To jeden z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych pomników w regionie środkowoczeskim, a dla mieszkańców Úval — symbol lokalnej tożsamości związanej z postacią, która wedle tradycji pochodziła właśnie stąd.

Dlaczego pomnik stanął akurat w Úvalech?

Úvaly od dawna uchodziły za miejsce związane z rodem Arnošta z Pardubic. Miejscowa tradycja wiąże go z dworem Hostín, położonym w pobliżu miasta i dziś wchodzącym w jego granice — to właśnie tam miał się urodzić przyszły arcybiskup. Gdy w 1864 roku przypadała 500. rocznica jego śmierci, mieszkańcy Úval postanowili ją upamiętnić budową pomnika. Powołano komitet i ogłoszono ogólnokrajową zbiórkę funduszy, która trwała kilka lat i objęła darczyńców z całych Czech.

Kto zaprojektował rzeźbę i ile kosztowała?

Autorem pomnika był praski rzeźbiarz akademicki Jindřich Čapek. Zaprojektował on postać w piaskowcu, w skali przekraczającej naturalne proporcje człowieka. Za samą rzeźbę zapłacono 2100 złotych, a całkowity koszt przedsięwzięcia — łącznie z cokołem i pracami towarzyszącymi — wyniósł 3338 złotych i 12 krajcarów. Środki pochodziły niemal wyłącznie ze zbiórki publicznej.

Kiedy odsłonięto pomnik?

Uroczyste odsłonięcie odbyło się 30 czerwca 1869 roku — w dniu, w którym w 1364 roku zmarł Arnošt z Pardubic. Wydarzenie zgromadziło ogromną jak na tamte czasy liczbę uczestników, szacowaną na około 8000 osób. Wśród gości znalazł się ówczesny arcybiskup praski Bedřich Schwarzenberg, co nadało uroczystości dodatkową rangę kościelną i społeczną.

Czy pomnik zawsze stał w tym samym miejscu?

Nie do końca. Choć pomnik od początku znajdował się na placu, który później oficjalnie nazwano jego imieniem, w drugiej połowie XX wieku kamień mocno ucierpiał — pojawiły się uszkodzenia mechaniczne, powierzchnię pokrył mech, a piaskowiec uległ znacznemu zwietrzeniu. W 1995 roku władze miasta zdecydowały o gruntownej renowacji połączonej z przeniesieniem rzeźby. W 1996 roku pomnik rozłożono na 14 bloków, oczyszczono mechanicznie i ustawiono w nowym miejscu na placu, między dwiema lipami. Prace renowacyjne kontynuowano w 1997 roku — brakujące fragmenty uzupełniono sztucznym kamieniem, a nad całością pracowali rzeźbiarze Jiří Kašpar i Josef Vajce oraz restaurator Miloš Sokol. Kolejny etap konserwacji przeprowadzono w 2014 roku.

Kim był Arnošt z Pardubic?

Arnošt z Pardubic (1297–1364) to postać kluczowa dla historii Kościoła w Czechach — w 1344 roku został pierwszym arcybiskupem praskim, gdy Praga uzyskała status samodzielnej metropolii kościelnej, niezależnej od Moguncji. Był bliskim doradcą cesarza i króla czeskiego Karola IV, uczestniczył w fundacji Uniwersytetu Karola i odegrał istotną rolę w religijnym i kulturalnym rozwoju czeskiego średniowiecza. Zmarł 30 czerwca 1364 roku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik? Na placu Arnošta z Pardubic w centrum Úval, w województwie środkowoczeskim, między dwiema lipami.

Z jakiego materiału wykonano rzeźbę? Z piaskowca, w formie postaci o wysokości 555 cm, a więc wyraźnie przekraczającej naturalne rozmiary człowieka.

Dlaczego pomnik postawiono właśnie w Úvalech? Bo tradycja łączy narodziny Arnošta z Pardubic z pobliskim dworem Hostín, obecnie częścią Úval.

Kiedy odsłonięto pomnik? 30 czerwca 1869 roku, w rocznicę śmierci arcybiskupa, przy udziale ok. 8000 osób i ówczesnego arcybiskupa praskiego.

Czy pomnik był kiedyś przenoszony lub odnawiany? Tak — gruntowną renowację i przeniesienie w obrębie placu przeprowadzono w latach 1996–1997, a kolejną konserwację w 2014 roku.