St. Wenceslas Church in Zderaz

Kościół św. Wacława na Zderazi to gotycka, jednonawowa świątynia w praskim Nowym Mieście, stojąca na rogu ulic Resslova i Dittrichova — jeden z najstarszych kościołów tej części miasta, którego korzenie sięgają czasów sprzed założenia Nowego Miasta przez Karola IV.

Skąd wzięła się nazwa „na Zderazi"?

Zderaz to dawna osada, która istniała w tym miejscu na długo przed powstaniem Nowego Miasta — pierwsza wzmianka o stojącym tu kościele pochodzi z 1115 roku. Pod koniec XII wieku miejscowi możni ofiarowali swoje włości pod klasztor rycerzy zakonu Bożego Grobu, powstały w 1190 roku. Ponieważ mieszkańcy stracili w ten sposób swój kościół parafialny, zakonnicy wznieśli w zamian nowy, romański kościół pod wezwaniem św. Wacława — wzmiankowany po raz pierwszy w 1180 roku — który przejął funkcje parafialne. W 1324 roku zakon dokupił sąsiedni budynek z łaźnią i założył przy klasztorze szpital, a z czasem także szkołę i cmentarz.

Jak kościół zmieniał się na przestrzeni wieków?

Gdy w 1348 roku Karol IV założył Nowe Miasto Praskie, kościół św. Wacława stał się jedną z jego świątyń parafialnych. W drugiej połowie XIV wieku przebudowano go w stylu gotyckim — z jedną nawą, półkolistą absydą od wschodu i kwadratową wieżą od zachodu, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1927–1929. Kolejne stulecia dodały elementy renesansowe i barokowe, a w latach 1586–1587 wnętrze otrzymało nowe sklepienie. Do dziś zachowały się fragmenty gotyckich malowideł ściennych sprzed około 1400 roku, obrazy Josefa Hagera z XVIII wieku oraz ambona z 1637 roku z rzeźbiarską dekoracją Jana Jiříego Bendla.

Co stało się z klasztorem i dlaczego kościół zamknięto?

W 1785 roku, w ramach józefińskich reform kasujących klasztory, zamknięto zarówno kościół, jak i przyklasztorne zabudowania — budynek klasztorny zamieniono na wojskowy magazyn, a od 1809 roku mieściło się w nim więzienie zwane wacławskim, zlikwidowane w 1889 roku i później rozebrane. Kościół odzyskał funkcję sakralną dopiero w XX wieku: w 1909 roku przeprowadzono renowację w duchu neogotyckim, a od 1926 roku obiekt przejął Kościół Czechosłowacki Husycki, który po remoncie otworzył go ponownie dla wiernych 29 września 1929 roku — w dniu święta patrona kościoła. 14 lutego 1945 roku budynek ucierpiał podczas alianckiego nalotu na Pragę.

Co warto wiedzieć, zwiedzając okolicę?

Kilkaset metrów dalej, przy tej samej ulicy Resslova, stoi prawosławny sobór św.św. Cyryla i Metodego, w którego krypcie w czerwcu 1942 roku rozegrały się ostatnie godziny życia spadochroniarzy operacji Anthropoid, odpowiedzialnych za zamach na Reinharda Heydricha. Oba kościoły, choć niezależne od siebie i różniące się wyznaniowo, sąsiadują na tym samym odcinku Nowego Miasta blisko nabrzeża Wełtawy.

Najczęstsze pytania

Jakiemu wyznaniu służy dziś kościół św. Wacława na Zderazi? Od 1926 roku administruje nim Kościół Czechosłowacki Husycki, dla którego jest to czynna świątynia parafialna.

Czy to jeden z najstarszych kościołów Nowego Miasta? Tak — jego korzenie sięgają 1180 roku, a więc czasów sprzed założenia Nowego Miasta przez Karola IV w 1348 roku; sam kościół przetrwał w tym miejscu przebudowy gotyckie, renesansowe i barokowe.

Gdzie dokładnie stoi kościół? Na rogu ulic Resslova i Dittrichova na praskim Nowym Mieście, w pobliżu nabrzeża Wełtawy.

Czy kościół ma związek z zamachem na Heydricha? Sam kościół św. Wacława nie był miejscem ukrywania się spadochroniarzy — to wydarzyło się w krypcie sąsiedniego soboru św.św. Cyryla i Metodego, stojącego przy tej samej ulicy Resslova.